Yıl: 2021 Cilt: 27 Sayı: 107 Sayfa Aralığı: 813 - 838 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.22559/folklor.1413 İndeks Tarihi: 10-09-2022

Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”

Öz:
Köklerini sözlü kültürden alan Türk mizah yayıncılığı, dönem dönem atlattığı badirelere rağmen bir buçuk asırlık süreç boyunca kendi geleneğini oluşturmuş ve bu geleneğin içinden güçlü karikatüristlerin çizgileriyle biçimlenerek klasikleşmiş pek çok kahraman ortaya çıkmıştır. Söz konusu kahramanlar tıpkı geleneksel anlatılardaki Nasrettin Hoca, Bektaşi, Karagöz, Kavuklu ve daha nice örnek gibi ortak belleğe yerleşerek folklorik bir anlama kavuşmuştur. Bu kahramanlardan birinin anlatısı olan ve “Aşkımızın Meyvesi Aytek” adıyla Uykusuz Dergisi’nde Umut Sarıkaya tarafından yaratılan dizinin gelenek ve modernlik çatışması ekseninden çözümlenmesi, bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. Sözü edilen karikatür dizisinde Batılı yaşam tarzını bir bütün olarak benimsemiş olan bir çift ile hemen her ayrıntısıyla köylülüğü, taşralılığı, yoksulluğu ve gelenekselliği temsil eden Aytek adlı çocuklarının öyküsü anlatılmaktadır. Bu çalışmada sözü edilen dizi, göstergebilim yaklaşımı ile çözümlenmeye çalışılmıştır. Çizilen karikatürlerde modernlik ve geleneksellik çatışması, ebeveynleri ve Aytek üzerinden gösterilse de araştırmanın sonucunda bu gösterimin alışılmadık roller üzerinden sunulduğu saptanmıştır. Yeni neslin eski olanı, eski neslin ise yeni olanı tercih etmesinden doğan uyumsuzluk üzerinden üretilen bu eşsiz mizahın, Türkiye’de yaklaşık iki asırdır devam eden Batılılaşma çabalarının toplumsal yaşantıda doğurduğu ve bir tür “kültürel şizofreni” olarak da tanımlanabilecek uyuşmazlığa dair sonuçları göstermesi açısından dikkat çekici veriler barındırdığı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelime:

The Humor Produced from Cultural Schizophrenia: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”

Öz:
Turkish humor publishing, which takes its roots from oral culture, has formed its own tradition for a century and a half despite the troubles it has gone through from time to time, and many classic heroes have emerged from this tradition, shaped by the lines of powerful cartoonists. The heroes in question have gained a folkloric meaning by settling in the common memory, such as Nasrettin Hodja, Bektashi, Karagoz, Kavuklu and many other examples in traditional narratives. The subject of this article is the analysis of the series, which is the narrative of one of these heroes and created by Umut Sarıkaya in the Uykusuz Magazine with the name “Aşkımızın Meyvesi Aytek (The Fruit of Our Love, Aytek)” from the axis of the conflict of tradition and modernity. In the aforementioned cartoon series, the story of a couple who adopted the Western lifestyle as a whole and their children named Aytek, who represent peasantry, provincialism, poverty and traditionalism in almost every detail, are told. The series mentioned in this study has been tried to be analyzed with the semiotics approach. Although the conflict between modernity and traditionalism was shown in the cartoons through his parents and Aytek, it was found that this performance was presented in unusual roles as a result of the research. It has been concluded that through the dissonance of the new generation prefering the old and the old generation prefering the new, this unique humor has remarkable data in terms of presenting the consequences of the Westernization efforts that has been going on in social life in Turkey for nearly two centuries and which can also be described as a kind of “cultural schizophrenia”.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Altıntop Taş, G. (2019). Umut Sarıkaya karikatürüne göstergebilimsel bir yaklaşım: Asıl sınıf savaşı onların arasında, Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi. 2(3), 146-158.
  • And, M. (1977). Dünyada ve bizde gölge oyunu. İstanbul: İş Bankası Kültür.
  • Argın, Ş. (2005). Taşraya içeriden bakmak mümkün müdür?, Taşraya Bakmak (T. Bora, Ed.) İstanbul: İletişim.
  • Atay, T. (2018). Görünüyorum o hâlde varım:Meşhuriyet çağı’nda kültür ve insan. İstanbul: Can.
  • Aydın, M. B. (2010). Yazacakları da olan bir çizer: Umut Sarıkaya, Varlık. 1230, 11-14.
  • Bahtin, M. (2005). Rabelais ve dünyası (Ç. Öztek, Çev.) İstanbul: Ayrıntı.
  • Başgöz, İ. (2005). Geçmişten günümüze Nasreddin Hoca. İstanbul: Pan.
  • Bora, T. (2005). Taşralaşan ve taşrasını kaybeden Türkiye, Taşraya Bakmak. (T. Bora. Ed.) İstanbul: İletişim.
  • Boratav, P. N. (2000). 100 soruda Türk halk edebiyatı. İstanbul: Gerçek.
  • Cantek, L. (2014). Şehre göçen eşek: Popüler kültür mizah ve tarih. İstanbul: İletişim.
  • Çetin, H. (2003). Gelenek ve değişim arasında kriz: Türk modernleşmesi, Doğu-Batı Düşünce Dergisi, 7(25), 11-40.
  • Dundes, A; Leach, J. W. ve Özkök, B. (1970). The strategy of Turkish boys’ verbal dueling rhymes, The Journal of American Folklore, 83(329), 325-349.
  • Dundes, A. (2003). Halk kimdir? (M. Ekici, Çev.) Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 1. (G. Öğüt Eker vd. Ed.) Ankara: Millî Folklor.
  • Genç, H. N. (2018). Atasözlerinde toplumsal cinsiyet algısı olarak kadın. folklor/edebiyat. 24(94) 13-34.
  • Gürbilek, N. (1995). Yer değiştiren gölge. İstanbul: Metis.
  • Gürbilek, N. (2001). Vitrinde yaşamak. İstanbul: Metis.
  • Gürçayır Teke, S. (2016). Değişen kültürel mekânlar dönüşen gelenekler: Ankara’da Hıdırellez kutlamaları ve Hamamönü Hıdırellez Şenlikleri. Ankara Araştırmaları Dergisi. 4(1), 44-59.
  • Kudret, C. (2007). Orta oyunu i. cilt. İstanbul: YKY.
  • Lewis, B. (2010). Modern Türkiye’nin doğuşu (B. B. Turna, Çev.) Ankara: Arkadaş.
  • Mardin, Ş. (1991). Türk modernleşmesi: Makaleler IV. İstanbul: İletişim.
  • Metin Basat, E. (2014). Sözlü kültürün görsel mizaha yansıması: Leman, Penguen ve Uykusuz dergileri örneği, Ankara, Gazi Üniversitesi, Yayımlanmamış Doktora Tezi.
  • Öğüt Eker, G. (2009). İnsan kültür mizah. Ankara: Grafiker.
  • Öztürkmen, A. (2006). Türkiye’de folklor ve milliyetçilik. İstanbul: İletişim.
  • Roux, J. P. (2008). Türklerin tarihi: Pasifik’ten Akdeniz’e 2000 yıl. (A. Kazancıgil ve L. A. Özcan, Çev.) İstanbul: Kabalcı.
  • Sakaoğlu, S. (2003). Türk gölge oyunu Karagöz. Ankara: Akçağ.
  • Shayegan, D. (2002). Yaralı bilinç: Geleneksel toplumlarda kültürel şizofreni. (H. Bayrı, Çev.) İstanbul: Metis.
  • Shils, E. (2003). Gelenek (H. Arslan, Çev.) Doğu-Batı Düşünce Dergisi. 7(25), 101-134.
  • Siyavuşgil, S. E. (1941). Karagöz:Psiko-sosyolojik bir deneme. Ankara: Maarif.
  • Türkmen, N. (1971). Orta oyunu. İstanbul: Milli Eğitim.
  • Weber, M. (2003). Sosyoloji yazıları (T. Parla, Çev.) İstanbul: İletişim.
  • Yıldırım, D. (1999). Türk edebiyatında Bektaşi fıkraları. Ankara: Akçağ.
  • Yoldaşev, A. A. (2012). Türk dillerinde sesleniş sözcükleri (B. Güneş. Çev.) Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi. 48, 441-446.
  • Zülfikar, H. (2017). Sevgilim canım hayatım aşkım sözleri üzerine, Türk Dili. CXIII(790), 33- 37.
  • Karikatürler
  • Karikatürler için yayıncı kuruluş Uykusuz Haftalık Mizah Dergisi’nden 29 Haziran 2021 tarihinde “kaynak gösterilmek koşuluyla” yazılı izin alınmıştır. Adil Çelik
  • Karikatür 1, Uykusuz Dergisi, 1 Nisan 2009, Sayı: 83.
  • Karikatür 2, Uykusuz Dergisi, 18 Haziran 2009, Sayı: 94.
  • Karikatür 3, Uykusuz Dergisi, 29 Ekim 2009, Sayı: 113
  • Karikatür 4, Uykusuz Dergisi, 24 Eylül 2009, Sayı: 108.
  • Karikatür 5, Uykusuz Dergisi, 1 Nisan 2010, Sayı: 135.
  • Karikatür 6, Uykusuz Dergisi, 22 Ekim 2009, Sayı: 112.
  • Karikatür 7, Uykusuz Dergisi, 6 Ağustos 2009, Sayı: 101.
  • Karikatür 8, Uykusuz Dergisi, 1 Ekim 2009, Sayı: 109.
  • Karikatür 9, Uykusuz Dergisi, 15 Nisan 2010, Sayı: 137.
  • Karikatür 10, Uykusuz Dergisi, 8 Ekim 2009, Sayı: 110.
  • Karikatür 11, Uykusuz Dergisi, 16 Aralık 2010, Sayı: 172.
  • Karikatür 12, Uykusuz Dergisi, 15 Ekim 2009, Sayı: 111.
  • Karikatür 13, Uykusuz Dergisi, 11 Kasım 2010, Sayı: 167.
  • Karikatür 14, Uykusuz Dergisi, 10 Eylül 2009, Sayı: 106.
  • Karikatür 15, Uykusuz Dergisi, 12 Kasım 2009, Sayı: 115.
  • Karikatür 16, Uykusuz Dergisi, 20 Ağustos 2009, Sayı: 103.
  • Karikatür 17, Uykusuz Dergisi, 13 Ağustos 2009, Sayı: 102.
  • Karikatür 18, Uykusuz Dergisi, 29 Nisan 2010, Sayı: 139.
APA Çelik A (2021). Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. , 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
Chicago Çelik Adil Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. (2021): 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
MLA Çelik Adil Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. , 2021, ss.813 - 838. 10.22559/folklor.1413
AMA Çelik A Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. . 2021; 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
Vancouver Çelik A Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. . 2021; 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
IEEE Çelik A "Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”." , ss.813 - 838, 2021. 10.22559/folklor.1413
ISNAD Çelik, Adil. "Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”". (2021), 813-838. https://doi.org/10.22559/folklor.1413
APA Çelik A (2021). Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. Folklor/Edebiyat, 27(107), 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
Chicago Çelik Adil Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. Folklor/Edebiyat 27, no.107 (2021): 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
MLA Çelik Adil Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. Folklor/Edebiyat, vol.27, no.107, 2021, ss.813 - 838. 10.22559/folklor.1413
AMA Çelik A Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. Folklor/Edebiyat. 2021; 27(107): 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
Vancouver Çelik A Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”. Folklor/Edebiyat. 2021; 27(107): 813 - 838. 10.22559/folklor.1413
IEEE Çelik A "Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”." Folklor/Edebiyat, 27, ss.813 - 838, 2021. 10.22559/folklor.1413
ISNAD Çelik, Adil. "Kültürel Şizofreniden Üretilen Mizah: “Aşkımızın Meyvesi Aytek”". Folklor/Edebiyat 27/107 (2021), 813-838. https://doi.org/10.22559/folklor.1413