Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı

Yıl: 2022 Cilt: Sayı: 60 Sayfa Aralığı: 71 - 92 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 23-05-2023

Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı

Öz:
Metabolize olmuş sosyo-doğalar olarak kentlerin ve ekonomilerin inşasının önemli bir unsuru olarak kıyı şehirleri, kapitalizmin tarihi boyunca kırılgan ekolojik nişler olarak işlev gördüler. Su ile karanın buluştuğu bu şehirlerden biri olan İstanbul, günümüzün kapitalist koşullarında sosyo-ekolojik açıdan baskı altında. Bu baskının kentteki mekânsal karşılıklarından biri olan kıyı dolgu alanlarının İstanbul’daki yüzey toplamı, 2000’li yıllarda yeni bir ilçe oluşturabilecek boyuta ulaştı. Dünyanın pek çok yerinde mülk sahipliğine konu olan ve yeryüzündeki dramatik coğrafi müdahalelere yol açan kıyı dolgu projeleri; toprak erozyonu, sediment oluşumu, bozulan hidroloji ve arazi çökmesi gibi tehlikeli sonuçlara yol açmaya devam ediyor. Bu çalışma, dört kıyı dolgu projesi aracılığıyla İstanbul'un modern kıyılarını anlamak için kentsel toprağın ve kentsel dönüşüm atığının metabolik yolculuğunun tarihsel olarak bir süreliğine kıyı dolgu alanları formunda nasıl mekânsallaştığını araştırıyor. İncelenen kentsel kıyı dolgu projelerinin ilk ikisi 19. yüzyılda karşımıza çıkan Yenikapı dolgu alanı ve bağlantılı liman alanı önerisi ile İstanbul Limanı projesi iken; diğer ikisi de 21. yüzyılda Maltepe ve Yenikapı’da gerçekleştirilen kıyı dolgu projeleridir. Makalede; doğanın çeşitli dolaşımlarla nasıl mekânsallaştığının öyküsü araştırılıyor. Kentsel projelerin, İstanbul’un derinleşen eşitsiz coğrafyasında sosyoekolojik ilişkileri kırılganlaştırarak dönüştüren kapitalizmin enstrümanlarına bağlı olduğu kadar, mimarlığı ve hepimizi son derece yakından ilgilendiren kentsel gündemlere ve tahayyüllere de bağlı olduğu iddia ediliyor. Bunu yaparken, kentsel metabolizma perspektifinden kentsel toprağın ve kentsel dönüşüm atığının metabolik yolculuğunu inceleyerek kıyının üretiminde etkili olan mevcut çevresel ve yönetsel müdahaleler kadar olası gelecek tahayyüllerinin ve projeksiyonlarının da yeniden gözden geçirilmesine katkıda bulunmayı umut ediyor.
Anahtar Kelime:

The Modern Coasts of Istanbul: The Metabolic Flow of Land and Urban Renewal Waste Through Four Coastal Projects From The 19th to the 21th Century

Öz:
As an important element in the construction of cities and economies as metabolized socio-natures, coastal cities have functioned as fragile ecological niches throughout the history of capitalism. İstanbul, one of these cities where water and land meet, is under socio-ecological pressure in today's capitalist conditions. In the 2000s, the total surface area of the coastal land reclamations in İstanbul reached a size that could form a new district. Hazardous consequences such as soil erosion, sediments, altered hydrology, and land subsidence were materialized by coastal land reclamations that gave way to property ownership and dramatic interventions on the earth’s surface. This study explores how the metabolic journey of urban land and urban renewal waste have historically been spatialized in the form of coastal land reclamation areas for a period of time, in order to understand the modern coasts of Istanbul through four land reclamation projects. While the first two of the urban coastal land reclamation projects examined were the Yenikapı filling area and the associated harbor area proposal and the İstanbul Port project, which appeared in the 19th century; the other two are coastal land reclamation projects realized in Maltepe and Yenikapı in the 21st century. In this study, the story of how nature is spatialized through various circulations is explored. It is claimed that urban projects depend not only on the instruments of capitalism, which transform socioecological relations by making it fragile in the deepening unequal geography of Istanbul, but also on urban agendas and imaginations that are very closely related to architecture and all of us. In doing so, it hopes to contribute to a reconsideration of possible future imaginations and projections as well as current environmental and managerial interventions that are effective in the production of the coast by examining the metabolic journey of urban land and urban renewal waste from the perspective of urban metabolism.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
0
0
0
  • Aksoy, A. (1996) Küreselleşme ve İstanbul’da İstihdam, Friedrich Ebert Vakfı, İstanbul.
  • Atıl, E. (2002) “Art and Architecture”, Chapter X, İhsanoğlu, E. (der.), In History of the Ottoman State, Society & Civilisation, Research Center for Islamic History, Art, and Culture.
  • Baccini, P. ve Brunner, P. H. (2012) Metabolism of the Anthroposphere: Analysis, Evaluation, Design, 2nd Edition, The MIT.
  • Balica, S.F., Wright, N.G. ve Van der Meulen, F. (2012) “A flood vulnerability index for coastal cities and its use in assessing climate change impacts”, Natural Hazards, 64: 73–105.
  • Batty, M. (2013) The New Science of Cities, The MIT Press.
  • Bezmez, D. (2008) “The Politics of Urban Waterfront Regeneration: The Case of Haliç (The Golden Horn), İstanbul”, International Journal of Urban and Regional Research, 32(4): 815-840.
  • Bilge, Z. (1949) İstanbul Rıhtımlarının Tarihçesi, Devlet Denizyolları ve Limanları Matbaası, İstanbul.
  • BM Konferansı, The Ocean Conference United Nations, New York, 5-9 June 2017. https: //www.un.org/sustainabledevelopment/ wp-content/uploads/2017/05/Ocean-fact-sheet-package.pdf
  • BOA, 1881 (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), ŞD. 4,42, H-08-03-1298.
  • BOA, 1908 (Başbakanlık Osmanlı Arşivi) Dahiliye, DH. MKT. 2694, 39, H-4-12-1326.
  • BOA, 1920 (Başbakanlık Osmanlı Arşivi) Dahiliye, DH. UMVM. 102, 5, H-25-01-1339.
  • Boğaziçi Üniversitesi (1976) İstanbul ve Marmara Limanları Master Plan Raporu 1(1), Bebek, İstanbul.
  • Brown, S., Nicholls, R. J., Woodroffe, C. D., Hanson, S., Hinkel, J., Kebede, A. S., vd. (2013) “Sea-level rise impacts and responses: A global perspective”, Coastal Hazards, 1000(2013): 117–149.
  • Castree, N. (1995) "The Nature of Produced Nature: Materiality and Knowledge Construction in Marxism”, Antipode 27 (1).
  • Castree, N. ve Braun, B. (1998). “The construction of nature and the nature of construction: analytical and political tools for building survivable futures”, B. Braun ve N. Castree (der.), In Remaking Reality: Nature at the Millenium, içinde, 2-41, Routledge.
  • Chen, X., Cao, X., Liao, A. vd. (2016) “Global mapping of artificial surfaces at 30-m resolution”, Science China Earth Sciences, 59: 2295–2306.
  • Chrysoulakis, N., Castro, E. A., ve Moors, E. J. (der.) (2015) Understanding Urban Metabolism: A Tool for Urban Planning, Routledge. Cronon, W. (1991) Nature’s Metropolis: Chicago and the Greta West, W·W·NORTON & COMPANY.
  • Çelik, Z. (1984) The Impact of Westernization on Istanbul’s Urban Form, 1838-1908, Doktora Tezi, University of California, Berkeley.
  • Çelik, Z. (1986) The Remaking of İstanbul: Portrait of an Ottoman City in the Nineteenth Century, University of California.
  • Demir, H. (2016) “Demokrasi ve Şehitler Mitingi’ne 5 Milyon Katılım”, https: //www.aa.com.tr/tr/15-temmuz-darbe-girisimi/ demokrasi-ve-sehitler-mitingine-5-milyon-katilim/623416, indirilme tarihi: 16 Eylül 2022.
  • Dokuzuncu İdare Mahkemesine Bilirkişi Raporu, Dosya No: 2012/1740. Kaynak: TMMOB Mimarlar Odası Anadolu 2. B.K.B. Temsilciliği Arşivi, s. 6.
  • Döker, M. F. (2012) “İstanbul ili Marmara Denizi kıyı çizgisinde meydana gelen zamansal değişimin belirlenmesi”, International Journal of Human Sciences, 9(2): 1350–1370.
  • Emlakkulisi.com, (2013) "Avrupa’nın en büyük spor ve eğlence merkezi Maltepe'de olacak!”, https: //emlakkulisi.com/avrupanin- en-buyuk-spor-ve-eglence-merkezi-maltepede-olacak/185601, indirilme tarihi: 2 Mayıs 2022.
  • Enlil, Z. M. (2011) “The Neoliberal Agenda and the Changing Urban Form of Istanbul”, International Planning Studies, 16 (1): 5-25.
  • Erkal, N. (2011) “Dolgu Zeminin Arkeolojisi: İstanbul kıyısının Katmanlılığı Üzerine”, Arredamento Mimarlık, 09: 81–86.
  • Erinç, O. (1968) “92 Yıl Önce İstanbul Metrosu Çalışmaları ve Yeni Liman Projesi”, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi 4(7).
  • Erdikmen, O. (der.) (2013) Türkiye’nin Ilk Sehir Plancisi Aron Angel - Istanbul'un Imar ve Sehircilik Politikalari / Turkey's First Town Planner Aron Angel - Istanbul's Development and Urban Policies, Boyut Yayın Grubu.
  • Eyice, S. (2006) Tarih Boyunca İstanbul, Etkileşim.
  • Foster, J. B. (2000) Marx’s Ecology: Materialism and Nature, New York: Monthly Review.
  • Galloway, J. N. vd. (2004) “Nitrogen cycles: past, present, and future”, Biogeochemistry, 70: 153–226.
  • Gürkan Yılmaz, E. T. (2013) “Kadir Topbaş Maltepe Sahil Dolgu Alanı Projesini İnceledi”, https: //www.arkitera.com/haber/kadir- topbas-maltepe-sahil-dolgu-alani-projesini-inceledi/, indirilme tarihi: 20 Mayıs 2022.
  • Güvenç, M. (2016) Port of İstanbul: A Short Story, Port City Talks, İstanbul- Antwerp.
  • Güvenç, M. (2017) Harbor, the catalogue of the exhibition of İstanbul Modern, Maş Matbaacılık.
  • Işın, E. (2001) Everyday Life in İstanbul, YKY.
  • İnce, E. (2013) “Yenikapı’daki Dolguya Dava” http: //www.radikal.com.tr/turkiye/yenikapidaki-dolguya-dava-1117069/, İndirilme tarihi: 9 Mayıs, 2018.
  • Harvey, D. (1996) Justice, Nature and the Geography of Difference, Blackwell
  • Hudson, B. J. (2010) “The Urban Littoral Frontier: Land Reclamation In the History of Human Settlements” 14th IPHS CONFERENCE 12-15 July 2010 Istanbul-TURKEY, 1–14.
  • Jones, G. W. (2002) “Southeast Asian urbanization and the growth of mega-urban regions”, Journal of Population Research, 19(2): 119–136.
  • Kaika, M. (2005) City Of Flows: Modernity, Nature, and the City, Routledge.
  • Kurt, S., Demirci, A., Karaburun, A., (2010) “İstanbul Kıyılarında 1987 Ve 2007 Yılları Arasında Arazi Kullanımında Meydana Gelen Değişimler”, Doğu Coğrafya Dergisi, 26: 115–128.
  • Kuyucu, T. (2018) “Türkiye’de Kentsel Dönüşümün Dönüşümü: Kurumsal Bir Açıklama Denemesi”, İdealkent, (9): 363–86.
  • Küçükakça, M. E. ve Akkaya, M. (2014) “İstanbul Kıyı Alanlarındaki Dolgu Projelerinin Sosyo-Ekonomik, Ekolojik ve Hukuki Analizi” 8. Kıyı Mühendisliği Sempozyumu, İstanbul.
  • Küçükakça, M. E. (2014) İstanbul İlindeki Dolgu Alanlarının Seçilen Örneklerde Kamusal ve Çevresel Açıdan İncelenmesi, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Denizel Çevre Anabilim Dalı, İstanbul.
  • Loo, B. P. Y. ve Chow, A. S. Y. (2008) “Changing urban form in Hong Kong: What are the challenges on sustainable transportation?”, International Journal of Sustainable Transportation 2, (3): 177–193.
  • Marx, K. (1990) Capital: A Critique of Political Economy, Volume One, New Left Review.
  • Marx, K. (1992) Capital: A Critique of Political Economy, Volume Two, New Left Review.
  • Marx, K. (1993) Grundrisse: Foundations of the Critique of Political Economy (Rough Draft), Volume Two, New Left Review.
  • Marx, K. ve Engels, F. (1998) The German Ideology, Prometheus Books.
  • Merrifield, A. (1993) “The struggle over place: redeveloping American Can in Southeast Baltimore.” Transactions af the Institute af British Geographers, 18: 102-121.
  • Murakami, A., Medrial Zain, A., Takeuchi, K., Tsunekawa, A., ve Yokota, S. (2005) “Trends in urbanization and patterns of land use in the Asian mega cities Jakarta, Bangkok, and Metro Manila”, Landscape and Urban Planning 70(3): 251–259.
  • Moghadam, H. M. ve Helbich, M. (2015) “Spatiotemporal variability of urban growth factors: A global and local perspective on the megacity of Mumbai”, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 35(B): 187-198.
  • Nicholls, R. J., Wong, P. P., Burkett, V., Woodroffe, C. D., ve Hay, J. (2008) “Climate change and coastal vulnerability assessment: Scenarios for integrated assessment”, Sustainability Science, 3(1): 89–102.
  • Nowland, John L. (1961) “The Port of Istanbul”, The Scottish Geographical Magazine, 77(2): 67–74.
  • Örenç, A. F. (2016) “Modern İstanbul Limanı’nın İnşası Sürecinde Galata ve Eminönü Semtlerinde Kentsel Değişim” İstanbul Üniversitesi, Osmanlı İstanbulu IV, IV. Uluslararası Osmanlı İstanbulu Sempozyumu Bildirileri 20-22 Mayıs 2016, İstanbul 29 Mayıs Üniversitesi, 205–258.
  • Özkan, Ö., Alp, J., Çetin, Ç. T. (2015) “Dolgu Alanları: Kıyı Sınırını Yeniden Oluşturmak Fill Area: Forming The Shoreline Again” 9. Uluslararası Sinan Sempozyumu Bildirileri.
  • Sert, E. (2020) Urban Metabolism of İstanbul: Waterfronts as Metabolised Socio-Natures Between 1839 and 2019, Doktora Tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi.
  • Sert, E. (2022) “Metabolic Flows of Water in İstanbul in the Nineteenth Century: Tap Water, Waste, and Sanitation”, Journal of Urban History, 1-18.
  • Sengupta, D., Chen, R. ve Meadows, M. (2018) “Building beyond land: An overview of coastal land reclamation in 16 global megacities”, Applied Geography, 90: 229–280.
  • Sennett, R. (1994) Flesh and Stone: The Body and the City in Western Civilization, Faber and Faber.
  • Smith, N. (2008) Uneven Development: Nature, Capital and the Production of Space. 3rd edition. The University of Georgia, Athens and London.
  • Swyngedouw, E., Moulaert, F. ve Rodriguez, A. (2002) “Neoliberal urbanisation in Europe: Large-scale urban development projects and the new urban policy”, Antipode, 32: 542–577.
  • Swyngedouw, E. (2009) “Circulations and Metabolisms: (Hybrid) Natures and (Cyborg) Cities”, Wilbert, C. ve White, D. (der.), In Technonatures: Environments, Technologies, Spaces, and Places in the Twenty-first Century içinde, 63, Wilfrid Laurier University.
  • TBMM Arşivi (2013) Dönemin İçişleri Bakanına Yöneltilmiş Maltepe Kıyı Dolgusu Konulu,10161 Sayılı, 20/02/2013 Tarihli Yazılı Soru Önergesi.
  • TBMM Arşivi (2013) Bakan'ın Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı'na 14399437-010.09-23139 Sayılı, 7/18755 Esas Nolu, 15/08/2013 Tarihli Yazılı Cevabı.
  • TMMOB (2012) Maltepe Dolgu Alanı Davası İstanbul Dokuzuncu İdare Mahkemesi Bilirkişi Raporu, Dosya No: 2012/1740,
  • TMMOB Mimarlar Odası Anadolu 2. B.K.B. Temsilciliği Arşivi, 6.
  • TMMOB Mimarlar Odası-İstanbul Büyükşehir Şubesi (2012) Mimarlara Mektup, 163: 1.
  • Tuna, B. (2017) “İstanbul’da Dolgu Alanlar 2,55 km’ye Ulaştı, 40’ıncı İlçe Oldu”, http: //www.hurriyet.com.tr/istanbulda-dolgualanlar- 2-55-kmye-ulasti-40inci-ilce-oldu-40574703, indirilme tarihi: 20 Mayıs 2022.
  • Uzun, M., ve Akyüz, H. Ö. (2019) “İstanbul’un Anadolu yakasında kıyı dolgu alanları ve kullanımı / Coastal fill areas and usage in the Anatolian side of Istanbul”, 1st Istanbul International Geography Congress Proceedings Book.
  • Williams, R. (1980) Ideas of Nature in Problems in Materialism and Culture, Verso.
  • Zhang, Q., Ban, Y., Liu, J., ve Hu, Y. (2011) “Simulation and analysis of urban growth scenarios for the Greater Shanghai Area, China”, Computers, Environment and Urban Systems, 35(2): 126–139.
APA Sert E (2022). Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. , 71 - 92.
Chicago Sert Esra Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. (2022): 71 - 92.
MLA Sert Esra Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. , 2022, ss.71 - 92.
AMA Sert E Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. . 2022; 71 - 92.
Vancouver Sert E Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. . 2022; 71 - 92.
IEEE Sert E "Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı." , ss.71 - 92, 2022.
ISNAD Sert, Esra. "Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı". (2022), 71-92.
APA Sert E (2022). Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. Praksis, (60), 71 - 92.
Chicago Sert Esra Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. Praksis , no.60 (2022): 71 - 92.
MLA Sert Esra Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. Praksis, vol., no.60, 2022, ss.71 - 92.
AMA Sert E Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. Praksis. 2022; (60): 71 - 92.
Vancouver Sert E Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı. Praksis. 2022; (60): 71 - 92.
IEEE Sert E "Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı." Praksis, , ss.71 - 92, 2022.
ISNAD Sert, Esra. "Modern Kıyının İnşası: 19. Yüzyıldan 21. Yüzyıla İstanbul’da Dört Kıyı Dolgu Projesi Üzerinden Toprağın ve Kentsel Dönüşüm Atığının Metabolik Akışı". Praksis 60 (2022), 71-92.