Yıl: 2023 Cilt: 6 Sayı: 12 Sayfa Aralığı: 417 - 429 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.32953/abad.1350864 İndeks Tarihi: 30-10-2023

XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ

Öz:
Selanik kenti on beşinci yüzyılda Türkler tarafından ele geçirildiği tarihten itibaren Osmanlı İmparatorluğu’nda ayrıcalıklı bir konuma sahip olmuştur. Şehir, Osmanlı döneminde sadece ticaretin hâkim olduğu bir liman kenti olması yönüyle değil, aynı zamanda farklı dinî ve etnik aidiyetlere mensup insanların bir arada yaşadığı bir şehir olmasıyla da müstesna bir konuma sahipti. Bu çalışma on dokuzuncu yüzyılın ilk yarısında Selanik kenti insanının beşerî sermaye düzeylerini incelemekte ve ortaya çıkan bulgulardan hareketle farklı dini gruplar arasındaki düzey farklılıklarını dikkate alarak mukayeseli bir analiz ortaya koymaktadır. Çalışma, ekonomi tarihi literatüründe yer alan ilgili metotları olduğu gibi benimseyerek, bir temsili değişken olarak sayısal okur-yazarlık indikatörünü beşerî sermayenin tahminleme aracı olarak kullanmaktadır. Çalışmanın veri kaynağını 1841 yılında Selanik şehrinin dört nahiyesi için tutulan nüfus defterleri oluşturmaktadır. Nüfus tahrirlerinde bireylerin beyan ettiği yaşlardan hareketle oluşturulan sayısal okur yazarlık indeks değerleri bu dönemde Selanik’te Müslümanlar ile gayrimüslimlerin okur yazarlık düzeyleri arasında ciddi bir farkın bulunmadığını göstermektedir.
Anahtar Kelime: Selanik Nüfus Defterleri Osmanlı Tarihi Beşerî Sermaye 19. Yüzyıl

POPULATION AND HUMAN CAPITAL IN THE OTTOMAN EMPIRE: A CASE STUDY ON SALONICA

Öz:
Since its conquest by the Turks, Salonica has always been considered a distinguished city in the Ottoman Empire. The city was distinguished from the other Ottoman cities as it was not only the port city where navigation commerce took place, but also it was the region that hosted people from different religious and ethnic affiliations. This study scrutinizes the human capital of Salonica society in the first half of the nineteenth century and analyses the level of human capital of different religious groups in a comparative perspective. Adopting the methodological approach that takes place in the economic history literature, this article aims to estimate the human capital of Salonica people, using their level of quantitative literacy as a proxy variable. The population census of 1841 that was held in four neighbourhoods in Salonica constitutes the database of the study. The quantitative literacy index values of the city dwellers show that during this period, there was no considerable difference in the level of literacy between Muslims and non-Muslims in Salonica.
Anahtar Kelime: Salonica Population Registers Ottoman History Human Capital 19th Century. quantitative literacy

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • (BOA) BOA, NFS.d, 5015, 5037, 4974.
  • A’HEARN, Brian, BATEN, Jörg ve CRAYEN, Dorothee, “Quantifying Quantitative Literacy: Age Heaping and the History of Human Capital”, The Journal of Economic History 69, S. 3, 783-808, 2009.
  • ANASTASSIADOU, Meropi, Selanik, 1830-1912, çev. Işık Ergüden, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2001.
  • AYDIN, H. Veli, “1821 Yunan İsyanı Sırasında Selanik Sancağı ve İsyana Karşı Alınan Önlemler”, Tarih İncelemeleri Dergisi 33, S. 2, 303-34, 2018.
  • BARKAN, Ömer Lütfi, “Türkiye’de İmparatorluk Devirlerinin Nüfus ve Arazi Tahrirleri ve Hakana Mahsus İstatistik Defterleri II”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 2, 214-47, 1940.
  • BAYRAM, Selahattin, Osmanlı Döneminde Selanik Limanı 1869-1912, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2017.
  • BAYCAR, K. ÇIRPICI, Y. A. ve ERDOĞAN, S., “On Dokuzuncu Yüzyıl Başı Anadolu’da Sayısal Okur-Yazarlık Düzeyleri: Ekonometrik Bir Analiz”, JOEEP: Journal of Emerging Economies and Policy 8, S. 1, 349-59, 2023.
  • BAYCAR, Kazım, METE, Ömer Faruk, XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Selanik’in Toplumsal ve Demografik Yapısı, 1. Uluslararası İzmir Sosyal ve Beşerî Bilimler Kongresi. Ed. Timilehin Obuliyi, Magruba Matkulieva, Babayeva Fazıl, 214-218. İzmir, BZT Akademi, 2023.
  • CRAYEN Dorothee, BATEN Joerg, “Global Trends in Numeracy 1820–1949 and Its Implications for Long-term Growth”, Explorations in Economic History, C. 47, S. 1, s. 82-99, 2010.
  • ÇELİK, Fatih, Eyalet-i Selanik Drama Nüfus Defterleri 1841: Ehl-i İslam ve Kıptîyân-ı İslam, Ceren Yayınevi, 2023. DELİLBAŞI, Melek, “Selânik ve Yanya’da Osmanlı Egemenliğinin Kurulması”, BELLETEN 51, S. 199, 75-101, 1987.
  • DIMITRIADIS, Vasilis, Bir Evin Hikâyesi, çev. Gülsün Aksoy Aivali, Ankara, Türk Tarih Kurumu, 2016.
  • DOĞANAY, Pınar, “Osmanlı Şehri’nin Mekânsal Açıdan Gelişimine Etki Eden Unsurlardan Biri Olarak ‘Limanlar’ Rodoscuk Limanı Örneği”, Osmanlı’da Toplum Şehir ve Ticaret, ed. Erkan Işıktaş ve Muhammet Nuri Tunç, Ankara, Sonçağ Akademi, 2021.
  • DOĞANAY, Pınar, “1831 Tarihli Nüfus Sayımı Verileri Üzerinden Samakov Kazasının Demografik ve İktisadî Yapısının İncelenmesi”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S. 74, 113-31, 2022.
  • GOUNARIS, B. C., Doğu Akdeniz’de Liman Kentleri, (1800-1914), ed. Çağlar Keyder, İstanbul, Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, 1994.
  • HAMALOĞLU, İbrahim, “XIX. Yüzyılda Batılı Seyyahlara Göre Selanik Şehrine Dair İlk İzlenimler”, Tarih ve Günce, S. 9 277-310, 2021.
  • KARACAKAYA, Recep, YÜCEDAĞ, İsmail ve YILMAZ, Nâzım, Safranbolu 1831 Nüfus Kayıtları, T.C. Safranbolu Belediye Başkanlığı, 2015.
  • KARAL, Enver Ziya, Osmanlı İmparatorluğunda İlk Nüfus Sayımı 1831, Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası, 1995.
  • KARPAT, Kemal H., Osmanlı Nüfusu: 1830-1914, çev. Bahar Tırnakçı, İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2003.
  • KEYDER, Çağlar, ÖZVEREN, Eyüp ve QUATAERT, Donald, ed., Doğu Akdeniz’de Liman Kentleri (1800-1914), İstanbul, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1994.
  • KIEL, Machiel, “Selanik”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 36, TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2009.
  • KOLÇAK, Özgür, “Selanik Yünlü Dokumacılığının Tarihsel Gelişimi (1500-1620): Yeni Bulgular Işığında Genel Bir Değerlendirme”, Osmanlı Araştırmaları 31, S. 31, 93-126, 2008.
  • LOWRY, H. W., Defterology Revisited: Studies on 15th and 16th Century Ottoman Society, İstanbul: The Isis Press, 2010.
  • MAZOWER, Mark, Selanik: Hayaletler Şehri: Hristiyanlar, Müslümanlar ve Yahudiler (1430-1950), çev. Gül Çağalı Güven, 1. Baskı, İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2007.
  • ÖZEKMEKÇİ, Mustafa Mesut, “Ceride Odası 1830-1850”, Tarih ve Gelecek Dergisi 6, S. 3, 1012-1024, 2020.
  • ÖZEKMEKÇİ, Mustafa Mesut, “Bazı Osmanlı Nüfus Defterlerinde Mim (م) ve Çeşitli Harfler ile Özel İşaretlerin Kullanımına Dair”, History Studies, 12, S. 6, 3057-3072, 2020.
  • ÖZEL, Oktay, “Avarız ve Cizye Defterleri”, Osmanlı Devleti’nde Bilgi ve İstatistik, ed. Halil İnalcık ve Şevket Pamuk, Ankara, DİE, 2000.
APA BAYCAR K, METE Ö (2023). XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. , 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
Chicago BAYCAR KAZIM,METE Ömer Faruk XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. (2023): 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
MLA BAYCAR KAZIM,METE Ömer Faruk XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. , 2023, ss.417 - 429. 10.32953/abad.1350864
AMA BAYCAR K,METE Ö XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. . 2023; 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
Vancouver BAYCAR K,METE Ö XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. . 2023; 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
IEEE BAYCAR K,METE Ö "XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ." , ss.417 - 429, 2023. 10.32953/abad.1350864
ISNAD BAYCAR, KAZIM - METE, Ömer Faruk. "XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ". (2023), 417-429. https://doi.org/10.32953/abad.1350864
APA BAYCAR K, METE Ö (2023). XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 6(12), 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
Chicago BAYCAR KAZIM,METE Ömer Faruk XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi 6, no.12 (2023): 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
MLA BAYCAR KAZIM,METE Ömer Faruk XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, vol.6, no.12, 2023, ss.417 - 429. 10.32953/abad.1350864
AMA BAYCAR K,METE Ö XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi. 2023; 6(12): 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
Vancouver BAYCAR K,METE Ö XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi. 2023; 6(12): 417 - 429. 10.32953/abad.1350864
IEEE BAYCAR K,METE Ö "XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ." Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, 6, ss.417 - 429, 2023. 10.32953/abad.1350864
ISNAD BAYCAR, KAZIM - METE, Ömer Faruk. "XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA OSMANLI’DA NÜFUS VE BEŞERÎ SERMAYE: SELANİK ÖRNEĞİ". Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi 6/12 (2023), 417-429. https://doi.org/10.32953/abad.1350864