Yıl: 2023 Cilt: Sayı: 56 Sayfa Aralığı: 115 - 144 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.24155/tdk.2023.227 İndeks Tarihi: 17-01-2024

KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ

Öz:
Zachariasz Abrahamowicz, Karay edebiyatının altın çağını yaşadığı XX. asrın başlarındaki dönemde seküler şiirleriyle de öne çıkan bir şairdir. Makalede, onun hayatı ve bazı şiirleri tanıtılıp değerlendirilmiştir. Dinî temaların çevresinde gelişen ilk dönem Karayca eserler, XX. asrın başlarından 1940’lı yıllara doğru farklı tema ve yapılarda gelişmiştir. Karay Avazı, Onarmach, Myśl Karaimska gibi Karayca yayınlanan dergilerin bunda emekleri büyüktür. Şahıs temelinde bakıldığında ise “Zachariasz Abrahamowicz”in bahsi geçen dönemdeki şiirleri Karay edebiyatında ve kültüründe kalıcı izler bırakmıştır. 1878 yılında dünyaya gelen Abrahamowicz, zorlu ve yoksul bir hayat sürmüş, henüz yirmi beş yaşında iken vefat etmiştir. Şiirlerini Karayca, Lehçe, Ukraynaca ve Rusça olarak kaleme alan şair, seküler olarak tanınsa da şiirlerinde Karay inancının gerekleri ve Tanrı sevgisi kendini hissettirmektedir. Lirik ve didaktik türdeki şiirleriyle dikkat çeken Abrahamowicz; farklı kimliklerin ruhundaki izleri ile köklerine olan bağlılığı, ana dile verdiği önemi, gelenek ve göreneğe göre yaşamın ilkelerini şiirlerine yansıtmıştır. Polonya ve Ukrayna topraklarının verdiği tarihî altyapı ile millî köklerine olan bağlılığını birleştiren Abrahamowicz, dinî kimliğindeki unsurları geleneksel altyapısı ile harmanlayıp eserlerinde işlemiştir. En önemli şiirleri arasında, Karayların marşı hâline gelen “Karaj edim, Karaj barmen (Karay idim, Karay’ım)” ve Polonya marşı “Jeszcze Polska nie zginela (Polonya Henüz Ölmedi)”nin Karay Türkçesi varyantı “Hanuz Karajlar Eksilmed (Karaylar Daha Eksilmez)” gelmektedir. Bu makalede Abrahamowicz’in “Hanuz Karaylar Eksilmed, Karay Edim Karay Barmen, Ullu Titinbe, Alğemi Tenrinin, Tsivre Tsivre, Tenrim Senin Ulanların, Tenrim Ki Biznin Atalarımıznı, Ulusum Yisrael, Taḫanun Ullu Kinge, Tuvğan Ana, Ey Neşer Neşer, Ne Fayda ve Tigendi Yaz” adlı şiirleri “Millî Altyapı, Dinî Altyapı ve Sosyal Altyapı” olmak üzere üç tematik başlık altında incelenmiştir.
Anahtar Kelime: Karay Zachariasz Abrahamowich edebiyat Karay edebiyatı şiir

The Versatile Poet of Karaim Literature: Zachariasz Izaak Abrahamowicz

Öz:
Zachariasz Abrahamowicz, is a poet who came to the fore with his secular poems at the beginning of the twentieth century, the golden age of Karaim literature. In the article, his life and some of his poems are introduced and evaluated. The first period of Karaim works developed around religious themes, developed in different themes and structures from the beginning of the twentieth century to the 1940s. On the personal basis, the poems of “Zachariasz Abrahamowicz” in the aforementioned period left permanent traces in Karaim literature. Born in 1878, Abrahamowicz led a difficult and poor life and died at the age of twenty-five. Although the poet, who wrote his poems in Karaim, Polish, Ukrainian and Russian, is known as secular, the requirements of Karaim belief and love of god are felt in his poems. Abrahamowicz, who draws attention with his lyrical and didactic poems, reflected the traces of different identities in his soul and his loyalty to his roots, the importance he gave to the mother tongue, and the principles of life according to tradition and custom. Combining the historical infrastructure provided by the Polish and Ukrainian lands and his devotion to his national roots, Abrahamowicz blended the elements of his religious identity with his traditional infrastructure and processed them in his works. In this article, Abrahamowicz’s poems as “Hanuz Karaylar Eksilmed, Karay Edim Karay Barmen, Ullu Titinbe, Alğemi Tenrinin, Tsivre Tsivre, Tenrim Senin Ulanların, Tenrim Ki Biznin Atalarımıznı, Ulusum Yisrael, Taḫanun Ullu Kinge, Tuvğan Ana, Ey Neşer Neşer, Ne Fayda, Tigendi Yaz” were analyzed under three thematic titles.
Anahtar Kelime: Karaim Zacharias Abrahamowicz literature Karaim literature poetry

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Besalel, Y. (2001). Karaim, Yahudilik ansiklopedisi, 2. Gözlem Yayıncılık.
  • Feliks, K. (1921). Polskie logos a ethos; roztrzasanie o znaczeniu i celu Polski. Poznan-Warsawa.
  • Güleryüz, N. (2009). The Turkish jews, Naim Avigdor Güleryüz, Gözlem Yayıncılık.
  • Haam, A. (1931). Zecharja Jicchak Abrahamowicz. Karaj Awazy-II.
  • Kizilov, M. (2006). Faitful unto death language, tradition and the disappearance of the East European Karaim communities vol. 36/1. East European Jewish Affairs.
  • Koçak, M. (2022). Geçmişten yankılanan Karay avazı. Atatürk Üniversitesi Yayınları.
  • Kuzgun, Ş. (1985). Hazar ve Karay Türkleri. Se-da Yayınları.
  • Mardkowicz, A. (1931). Karaj Awazy S I. Lutsk.
  • Mardkowicz, A. (1931). Karaj Awazy S II. Lutsk.
  • Mardkowicz, A. (1937). Karaj Awazy S III. Lutsk.
  • Rudkowski, S. (1931). Korutkan Cuvaherler. Karaj Awazy.
  • Sinanoğlu, M. (2013). Karaîlik. TDV İslam Ansiklopedisi, 24. TDV.
  • Stanisław, R. (1978). Godło, barwy i hymn Rzeczypospolitej. Zarys dziejów, Wiedza Powszechna.
  • Sulimowicz, A. (1989). Zachariasz Abrahamowicz. Awazymyz.
  • Tevrat, (2011). Korean Bible Society.
  • https://www.lexilogos.com/english/hebrew_dictionary.htm erişim tarihi: 20.10.2022
  • https://www.polskatradycja.pl/piesni/patriotyczne/choral-z-dymem-pozarow.html erişim Tarihi: 25.10.2022
  • https://doitinhebrew.com/Translate/default.aspx?kb=IL%20Hebrew%20Phonetic erişim Tarihi: 26.10.2022
APA Koçak M (2023). KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. , 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
Chicago Koçak Murat KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. (2023): 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
MLA Koçak Murat KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. , 2023, ss.115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
AMA Koçak M KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. . 2023; 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
Vancouver Koçak M KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. . 2023; 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
IEEE Koçak M "KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ." , ss.115 - 144, 2023. 10.24155/tdk.2023.227
ISNAD Koçak, Murat. "KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ". (2023), 115-144. https://doi.org/10.24155/tdk.2023.227
APA Koçak M (2023). KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (56), 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
Chicago Koçak Murat KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi , no.56 (2023): 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
MLA Koçak Murat KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, vol., no.56, 2023, ss.115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
AMA Koçak M KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi. 2023; (56): 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
Vancouver Koçak M KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi. 2023; (56): 115 - 144. 10.24155/tdk.2023.227
IEEE Koçak M "KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ." Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, , ss.115 - 144, 2023. 10.24155/tdk.2023.227
ISNAD Koçak, Murat. "KARAY EDEBİYATININ ÇOK YÖNLÜ ŞAİRİ: ZACHARIASZ IZAAK ABRAHAMOWICZ". Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 56 (2023), 115-144. https://doi.org/10.24155/tdk.2023.227