Yıl: 2023 Cilt: 10 Sayı: 2 Sayfa Aralığı: 307 - 334 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.33460/beuifd.1373423 İndeks Tarihi: 27-01-2024

İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları

Öz:
İslam, hayatın tüm alanlarında olduğu gibi iktisadi hayatı da düzenleyici ve kolaylaştırıcı ilkeler getirmiştir. Bu uygulamalardan biri olan “Cüzâf” satış işlemi, toplumun ona olan ihtiyacı sebebiyle günümüzde de yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. Halk arasında tahmini satış, kabala satış ve götürü satış olarak da bilinen cüzaf satış için mezhepler, ilgili naslar ve uygulamalara bakarak birtakım şartlar belirlemiştir. Dünyevi her türlü faaliyetlerini helal ve meşru çerçevede yapmak zorunda olan bir Müslüman bu şartlara riayet etmek zorundadır. Buna göre; Cüzafen satışı yapılacak mal hakkında tarafların yeterli bilgiye sahip olması gerekir. Bilgi sahibi olmak; malın daha önceden taraflarca görülmesi, herhangi bir aldanmaya mahal vermeyecek şekilde bilgisinin elde edilmesi, bilinen işaretlerle diğerlerinden ayrıştırılması gerekir. Cüzaf, tahmin üzere bir satış olduğu için önceden tarafların miktarı bilmiyor olması esastır. Cüzaf satışın ölçülüp tartılabilen veya sayımında zorluk bulunan ürünlerden olması gerekir. Cüzaf satışta tahmin yürütmede ehil, tecrübeli insanların olması şartı, fahiş bir hatanın oluşmasını önleyerek, işlemde yanılma payını azaltmaktadır. Cüzafen satışı yapılacak ürünün ne kolayca ölçülüp tartılacak miktarda az olması, ne de öyle hemen ölçülüp tartılamayacak boyutta çok olmaması da belirlenen şartlardandır. Cüzaf satışı yapılacak ürün yığınının düz bir zeminde olması da aldanmaları önlemeye yöneliktir. Alıcı ve satıcının ürün miktarını tahminde aldanmalarına sebep olabilecek tümseklik ve çukurların bulunmaması gerekir. Ölçmeden tartmadan tahmin üzere yapılan cüzaf satışta, satılan yığının bir kısmında ölçü ve tartı aletleri kullanmak yasaklanmıştır. Çünkü fıkıhta “safkateyn” olarak isimlendirilen bu işlem, Hz. Peygamber (sas) tarafından yasaklanmıştır. Cüzaf satışta belirlenen bu şartlar, her iki bedelin de mal olduğu durumlarda işlemin ribaya dönüşmesini engellemektedir. Konuyla ilgili olarak mezheplerin bazen ittifak ederek, bazen de ihtilaf ederek ortaya koyduğu hükümler, konun daha anlaşılır olmasına katkı sağlamıştır.
Anahtar Kelime:

Jusaph Sales Practice in Islamic Law

Öz:
Islam has introduced principles that regulate and facilitate economic life as in all areas of life. For economic practices, it has determined some principles that are shaped by verses and hadiths and valid in every period. One of these practices, the sale of “Juzaf”, is still widely practiced today due to society’s need for it. For example, there are practices where vegetables that are not yet ripe in the field, fruits on the branches, and cereals such as barley and wheat are sold juzaf in their ears. In addition, the sale of live animals is also frequently practiced. Since the early period, the sects have set certain conditions for juzāf sale, which is also known as estimated sale, kabbalah sale and lump sum sale, based on the relevant narra- tions and practices. This is because the validity of the transaction depends on compliance with these conditions. However, there is a need to reinterpret the principles determined according to classical commercial understanding and practices in today’s conditions. Because due to lack of knowledge and lack of resources, sometimes the validity of the transaction may be harmed without realizing it. For example, many problems arise such as the invalidity of the worship of sacrifice in the sale of sacrificial animals if the principles of juzaf are not known, the transformation of the transaction into interest if the prices in the juzaf sale contracts are from ribaweeh goods, and the transformation of the transac- tion into a contract of garar, which is prohibited, if the parties have knowledge about the amount of the product to be sold in juzaf but conceal their knowledge. This study is ex- pected to contribute to the solution of these problems. When the literature on juzāf sales is examined, there is no previous academic study on the subject. From this point of view, this study aims to examine the principles of Islamic law on juzāf sales within the frame- work of current commercial conditions. The principles of juzāf sales, which are scattered in classical fiqh sources, are brought together and their applicability in today’s market conditions is examined. As a result, it is seen that there is a level of uncertainty in juzāf sales due to its nature, which does not vitiate the contract. However, the conditions set for juzāf sales, such as the estimation of the expert, the flatness of the ground on which the goods are standing, and the standardization of the scale used, keep this uncertainty at a minimum level and prevent the transaction from turning into a breach of contract. It is also seen that the principles of juzāf sales contribute positively to the stability of commer- cial markets and social peace by preventing the parties from being deceived.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
0
0
0
  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî el-Mervezî. el-Müsned. İstanbul: Çağrı yayınları, 1981.
  • Ali Haydar, Hoca Eminzâde. Dürerü’l-hükkâm şerhu Mecelleti’l-ahkâm. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-‘İlmiyye, ts.
  • Aynî, Ebû Muhammed (Ebü’s-Senâ) Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. el- Binâye fî şerhi’l-Hidâye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2000.
  • Bilgili, İsmail. “İslâm Hukukunda Ma’dûm’un Satışı”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 8 (2006), 211-238.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukûk-ı İslâmiyye ve Istılâhât-ı Fıkhiyye Kâmusu. 8 Cilt. İstanbul: Bil- men Yayınevi, ts.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmi‘u’s-sahîh. İstabul, 1981.
  • Buhûtî, Mansûr b. Yûnus b. Salâhiddîn. Keşşâfü’l-kınâʿʿan metni’l-İknâʿ. y.y.: Dâru’l-Kütübi’l- ‘İlmiyye, 1051.
  • Canan, İbrahim. Kütüb-i Sitte Tercüme ve Şerhi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2021.
  • Cezîrî, Abdurrahmân b. Muhammed b. İvaz el-. Kitâbü’l-Fıkh ʿale’l-mezâhibi’l-erbaʿa. İstan- bul: Çağrı yayınları, 1987.
  • Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf el- Cüveynî et-Tâî en-Nîsâbûrî. Nihâyetü’l-matlab fî dirâyeti’l-mezheb. y.y.: Dârü’l-Minhâc, 2007.
  • Çeker, Orhan. İslâm Hukukunda Akidler. Konya: İttifak Holding, 1999.
  • Dalgın, Nihat. Gündemdeki Tartışmalı Dini Konular 2. İstabul: Ensar Neşriyat, 2018.
  • Desûkî, Şemsüddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Hâşiyeʿale’ş-Şerhi’l-kebîr. y.y.: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Döndüren, Hamdi. Delilleriyle Ticaret ve İktisat İlmihali. İstanbul: Erkam Yayınları, 2012.
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. Mısır, ts.
  • Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2016.
  • Feyyûmî, Ebü’l-Abbâs Hatîbüddehşe Ahmed b. Muhammed b. Alî. el-Misbâhu’l-münîr fî garîbi’ş-Şerhi’l-kebîr. y.y.: el-Mektebetü’l-‘Asriyye, ts.
  • Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed. el-Kâmûsü’l- muhît. Beyrut: el-Mektebetü’l-‘Asriyye, 2009.
  • Güney, Necmeddin. Satım Akdi Özelinde İslâm Borçlar Hukukunda Garar. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
  • Hacak, Hasan. “‘Mislî’”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/187-188. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
  • Haddâd, Yusuf Ahmed. Beyu’l-Cüzâf ve Tatbikâtühü’ Muâsaratü. Kuveyt: Mektebetü’l-İmam ez-Zehebî, 2015.
  • Haraşî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Alî el-Haraşî el-Mâlikî. Şerhu Mutasarı Halili. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Hattâb, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Abdirrahmân el-Hattâb er-Ruaynî. Mevâhibü’l-celîl li-şerhi Muhtasarı Halîl. y.y.: Dâru’l-Fikr, 1992.
  • Heyet. Mevsûatü’l-Fıkhiyye el-Kuveytiyye (Kuveyt Vakıflar ve Din İşleri Bakanlığı). Kuveyt, 1404.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdilazîz el-Hüseynî ed-Dımaşkî. Reddü’l-muhtâr ʿale’d-Dürri’l-muhtâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1992.
  • İbn Cüzey, Ebü’l-Kāsım Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kelbî el-Gırnâtî. el- Kavânînü’l-fıkhiyye. y.y., ts.
  • İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullāh b. Ahmed b. Muhammed b. Kudâme el-Cemmâîlî el-Makdisî. el-Muğnî Şerhu Muhtasari’l-Hırakî. y.y.: Dâru İhyâi’t- Türâsi’l-‘Arabî, 1987.
  • İbn Kudâme, Ebü’l-Ferec Şemsüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Ahmed el-Makdisî. eş-Şerhu’l-Kebîr ala Metni’l-Mukniʿ. y.y.: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, ts.
  • İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd Mâce el-Kazvînî. Sünen. Mısır, 1372.
  • İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. Bahru’râi’k Şerhu Kenzü’Dekâik. y.y.: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
  • İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-Müctehid ve Nihâyetü’l-Muktesid. İstanbul, 1933.
  • İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm b. Mecdiddîn Abdisselâm el-Harrânî. Mecmûʿu fetâvâ. Medine-i Münevvere, 1995.
  • İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el- İskenderî. Fethu’l-kadîr. y.y.: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Karaman, Hayrettin. Ana Hatlarıyla İslâm Hukuku. İstabul: Ensar Neşriyat, 1986.
  • Karaman, Hayrettin. İş ve Ticaret İlmihali. y.y.: İz Yayıncılık, 2012.
  • Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed el-Kâsânî. Bedâʾiʿu’s-sanâʾiʿ fî tertîbi’ş- şerâʾiʿ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1986.
  • Koçak, Muhsin. “‘Cüzâf’”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 8/148-149. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  • Kudûrî, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Ebî Bekr Muhammed b. Ahmed el-. el-Muhtasaru’l-Kudurî fi’l-Fıkhi’l-Hanefî. İstanbul: Salah Bilici Kitabevi, 1975.
  • Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddîn Abdullâh b. Mahmûd b. Mevdûd el. el-İhtiyâr li-taʿlîli’l- Muhtâr. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1987.
  • Meydânî, Abdülganî b. Tâlib b. Hammâde el-Meydânî el-Guneymî ed-Dımaşkî. el-Lübâb fî şerhi’l-Kitâb. İstanbul: Dersaadet, ts.
  • Molla Hüsrev, Mehmed bin Feramuz b. Ali. Dürerü’l-hükkâm fî şerhi Gureri’l-ahkâm. y.y.: Dâru İhya-i Kütübi’l-‘Arabiyye, ts.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmiʿu’s-sahîh. İstan- bul: Çağrı Yayınları, 1981.
  • Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. es-Sünen. İstanbul, 1981.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Mecmu’ şerhu’l-Mühezzeb. y.y.: Dâru’l-Fikr, ts.
  • Sâvî, Ahmed b. Muhammed es-Sâvî el-Mâlikî el-Halvetî. Hâşiyetü’ṣ-Sâvî ale’ş-Şerhi’s-Sağîr. y.y.: Şirketü ve Matba‘atü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1952.
  • Semerkandî, Ebû Bekr Alâüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Tuhfetü’l-fukahâʾ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 1994.
  • Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el-Mebsût. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1993.
  • Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Üm. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1990.
  • Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed eş-Şevkânî es-San‘ânî el-Yemenî. Neylü’l-evtâr şerhu Münteka’l-ahbâr. Mısır: Dâru’l-Hadîs, 1993.
  • Şîrâzî, Ebû İshâk Cemâlüddîn İbrâhîm b. Alî b. Yûsuf. el-Mühezzeb fî fıkhi’l-İmâm eş-Şâfiʿî. y.y.: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, ts.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre (Yezîd). Sünen. Kahire, 1356.
  • Zeylaî, Ebû Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus es-Sûfî el-Bâriî. Tebyînü’l-Hakâik Şerhu Kenzü’d-Dekâik ve Hâşiyetü’ş-Şilbî. Bulak/Kahire: el-Matbaatü’l- Kübra’l-Emîriyye, 1313.
  • Zuhaylî, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslâmî ve Edilletüh. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 1989.
  • DİB, Diyanet İşleri Başkanlığı, “Diyanet İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığı”. Erişim 01 Eylül 2023. https://kurul.diyanet.gov.tr
  • EKAP, Kamu İhale Kurumu, “Kamu İhale Kurumu Platformu”. Erişim 25 Nisan 2022. https:// ekap.kik.gov.tr/EKAP/YardimEkran/pdf/KIK_SozFesihBirBakSozIsArtEksFiyFar_KK.pdf.
APA YAKA Z (2023). İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. , 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
Chicago YAKA ZEKI İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. (2023): 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
MLA YAKA ZEKI İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. , 2023, ss.307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
AMA YAKA Z İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. . 2023; 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
Vancouver YAKA Z İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. . 2023; 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
IEEE YAKA Z "İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları." , ss.307 - 334, 2023. 10.33460/beuifd.1373423
ISNAD YAKA, ZEKI. "İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları". (2023), 307-334. https://doi.org/10.33460/beuifd.1373423
APA YAKA Z (2023). İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 10(2), 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
Chicago YAKA ZEKI İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ 10, no.2 (2023): 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
MLA YAKA ZEKI İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, vol.10, no.2, 2023, ss.307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
AMA YAKA Z İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ. 2023; 10(2): 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
Vancouver YAKA Z İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları. BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ. 2023; 10(2): 307 - 334. 10.33460/beuifd.1373423
IEEE YAKA Z "İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları." BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 10, ss.307 - 334, 2023. 10.33460/beuifd.1373423
ISNAD YAKA, ZEKI. "İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları". BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ 10/2 (2023), 307-334. https://doi.org/10.33460/beuifd.1373423