Yıl: 2015 Cilt: 10 Sayı: 15 Sayfa Aralığı: 801 - 820 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 29-07-2022

ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ

Öz:
Bu araştırmanın amacı Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) devam eden üstün yetenekli ilköğretim öğrencilerinin kariyer gelişimlerinin cinsiyete, sınıf düzeyine, gelir düzeyine, anne ve baba eğitim düzeyine ve alan değişkenlerine göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırma grubu, BİLSEM'e devam eden üstün yetenekli 136 (76 kız, 60 erkek) öğrenciden oluşmuştur. Öğrencilerin yaş ranjı 12 ile 15 aralığındadır. Araştırma verileri, "Çocuklar için Kariyer Gelişim Ölçeği-ÇKGÖ" ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak toplanmıştır. Araştırmada veriler t-testi, varyans analizi (ANOVA) ve Kruskal-Wallis Testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmada sonuçlar, üstün yetenekli kız öğrencilerin merak/araştırma puanlarının erkek öğrencilerin puanlarından anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Altıncı sınıf öğrencilerinin ÇKGÖ'nün toplam, bilgi ve planlama alt ölçekleri puanları yedinci sınıf öğrencilerinin puanlarından anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Gelir düzeyi orta olan üstün yetenekli öğrencilerin ÇKGÖ zaman perspektifi puanları, gelir düzeyi yüksek olanlardan anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Resim alanında BİLSEM'e devam eden öğrencilerin ÇKGÖ'nün toplam, merak/araştırma ve planlama alt ölçekleri puanları genel zihinsel yetenek alanında BİLSEM'e devam eden öğrencilerin puanlarından anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Bulgular ilgili literatüre dayanılarak tartışılmış, araştırmanın sınırlılıkları belirtilmiş, öğretmenlere, okul rehberlik ve psikolojik danışma servislerine, ailelere ve gelecek araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur
Anahtar Kelime:

CAREER DEVELOPMENT OF GIFTED AND TALENTED PRIMARY SCHOOL STUDENTS

Öz:
The purpose of this research is to examine whether the career development of those gifted and talented primary school students attending Science and Art Centres (SAC) varies according to their gender, grade, income, the educational level of parents and field variables. The participants consisted of 136 gifted and talented students (76 females and 60 males) attending SAC. The age of students ranged between 12 and 15 years. The research data were gathered by applying the “Career Development Scale for Childhood,” and personal information form. In this research, the data were analyzed using t-test, analysis of variance (ANOVA) and Kruskal-Wallis Test. The study revealed those results; the curiosity/exploration scores of the gifted and talented female students were significantly higher than the scores of the male ones. The information and planning subscales and career development scale scores of sixth grade students were significantly higher than scores of the seventh grade students. The time perspective scores of gifted and talented students with middle income-level are significantly higher than scores of the ones with higher income-level. Scores of the curiosity/exploration, planning subscales and career development total of the students attending SAC for art education are significantly higher than the scores of the ones attending SAC for general mental talents. The findings were discussed in the light of previous studies. The limitations of the study were defined and some recommendations were provided to teachers, guidance services in schools, families and further researches Gifted and talented students are usually multi-potential, as theirlevels of general ability are high (Kerr and Sodano, 2003). A high level ofgeneral ability enables the gifted and talented student to achieve anintellectual effort with high performance. The gifted and talentedstudents should base their academic and career choices on the fieldsthey are most competent in. However, the educational and careerchoices of many gifted and talented students may be influenced more byother factors (such as gender, family, socio-economic level, economicand political factors) than by their strong abilities. In brief, the state ofchildren who are endowed with a high level of general ability and multipotentialityentails a particular importance to be placed on careerguidance and counseling aimed at their choice of courses, occupationalfield and career. Thus, there is a necessity for providing preventive,improving and, when needed, instantly intervening career guidance andcounseling service, which is developmental and comprehensive, forthose children. It can be observed that various studies have beencarried out abroad (Dixon, Cross and Adams, 2001; Emmett andMinor, 1993; Ford, 1995; Kerr, Anderson and Cohn, 2001; Kerr,Colangelo, Maxey and Christensen, 1992; Kerr and Erb, 1991; Kerr and Christ-Priebe, 1998; Sajjadi, Rejskind and Shore, 2001) and necessaryprecautions have been taken by the concerned public institutions andorganizations (the guidance laboratory of Nebraska University for giftedand talented children, 1982; a counseling laboratory in Iowa Universityfor gifted and talented students, 1986) (Kerr and Erb, 1991). In Turkey,on the other hand, it can be stated that the theoretical and appliedstudies on the identification and education of gifted and talentedstudents (Ataman, 2000, 2004; Özbay, 2013; Kontaş, 2012; Sak, 2012,2013; Sak, Karabacak and Kılıç, 2009, Davaslıgil, 2004), on theirpsychological guidance and counseling (Özbay, 2013; Özbay andPalancı 2011, Hökelekli, and Gündüz 2004) and career guidance andcounseling (Kulaksızoğlu and Otrar 2004, Bozgeyikli and Doğan, 2010;Bacanlı, 2010) not only started quite later, but also are very few innumber. Moreover, it is significant that almost all of those studies areaimed at adolescents at high school. Yet, according to Ginzberg,Ginsburg, Axelrad and Herma (1951), Gottfredson (2002) and Super(1953, 1990) career development is a dynamic lifelong process startingduring childhood and occurring over later developmental stages.Super (1963) has pointed out that career development consists offive stages which are Growth (ages 3-13), Exploration (ages 14-25),Establishment (ages 25-44), Maintenance (ages 45-65) and Decline (over65) and has identified the career development tasks for each stage.Super (1990) emphasizes that among others, the theoretical and appliedstudies related to growth stage have been neglected.According to Super (1990), in order to be able to choose theappropriate career for themselves in the future, the children shouldattain the behaviors related to career development—such asunderstanding the importance of working, being curious about andinquiring the occupations and business life, recognizing occupationalinformation sources, realizing what they are fond of doing, planning thefuture, increasing their control over their lives, taking the occupationalbehaviors of the adults around them as role-models and knowingthemselves—during the occupational development stage they are in.Based on those stages, Super (1990) developed a Childhood CareerDevelopment Model which analyzed the career development of thechildren in the growth stage. Super defined the dimensions of careerdevelopment in childhood as curiosity, exploration, information, keyfigures, interests, locus of control, time perspective, self-concept andplanning. According to Super, successfully attaining the behaviors inthose nine dimensions leads the children to learn the behaviors ofeffective career decision-making. Super asserts that the behaviors in thedimensions he determined are not only limited to behaviors aboutworking and occupational life, but also contributory to the ones that thechildren acquire at school, in their daily lives or through games andwhich are not directly related to career c
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Ataman, A. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/40/509/6241.pdf (Erişim tarihi 05.06.2014).
  • Ataman, A. (2000). Üstün yetenekli çocuklar. Özel eğitime giriş. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  • Ataman, A. (2004). Üstün zekalı ve üstün özel yetenekli çocuklar. Üstün Yetenekli Çocuklar Seçilmiş Makaleler Kitabı. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları.
  • Bacanlı, F. ve Sürücü, M. (2011). İlköğretim öğrencilerinin kariyer gelişimleri ile ebeveyne bağlanmaları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt 9, Sayı 4, 679-700.
  • Bacanlı, F. (1995). Mesleki grup rehberliğinin lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerine etkisi. Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • Bacanlı, F., Sürücü, M. ve Özer, A. (2007). Çocuklar için kariyer gelişim ölçeğinin faktör yapısı ve güvenirliği. 9.Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, İzmir.
  • Bacanlı, F. ve Torun, S. (2012). İlköğretim öğrencileri için bazı mesleklerin tanıtımı. İlköğretim Online, [Online]: http://ilkogretim-online.org.tr, 11(1), (230-238).
  • Bacanlı, F. (2010). Üstün yetenekli öğrencilerin meslek seçimi. ÜZDER.
  • Bozgeyikli, H. Doğan, H.(2010). Üstün yetenekli öğrencilerin mesleki olgunluk düzeyleri ile algiladiklari sosyal destek düzeyleri arasindaki ilişkinin incelenmesi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:28-2.
  • Bozgeyikli, H., Bacanlı, F. ve Doğan, H. (2009). İlköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin mesleki karar verme yetkinliklerinin yordayıcılarının incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 125-136.
  • Chak, A. (2002). Understanding children’s curiosity and exploration through the lenses of Lewin’s field theory: On developing an appraisal framework. Early Child Development & Care, 172, 77–87.
  • Crites, J. O. (1971). The maturity of vocational attitudes in adolescence. New York: Mc Graw-Hill Co.
  • Davaslıgil, Ü. (2004). Üstün zekalı çocukların eğitimi. Üstün Yetenekli Çocuklar Seçilmiş Makaleler Kitabı. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları.
  • Dixon, F. A., Cross, T. L. ve Adams, C. M. (2001). Psychological characteristics of academically gifted students in a residential setting: A cluster analysis. Psychology in the Schools, 38, 433-444.
  • Emmett, J. D. ve Minor, C. W. (1993). Career decision-making factors in gifted young adults. Career Development Quarterly, 41, 350-366.
  • Ford, D. Y. (1995). Counseling gifted African American students: Promoting achievement, identity, and social and emotional well-being. Storrs, CT: National Research Center on the Gifted and Talented. (ERIC Document Reproduction Service No. ED 388 015)
  • Ginzberg, E., Ginsburg, S. W., Axelrad, S. ve Herma, J. L. (1951). Occupational choice: An approach to a general theory. New York: Columbia University Press.
  • Gottfredson, L. S. (2002). Gottfredson’s theory of circumscription, compromise, and selfcreation. In D. Brown & Associates (Eds.), Career choice and development (4th ed., pp. 85–148). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
  • Gottfredson, L. S. (1981). Circumscription and compromise: A developmental theory of career aspirations. Journal of Counseling Psychology, 28(6): 545–579.
  • Hökelekli, H. ve Gündüz, T. (2004). Üstün yetenekli çocukların karakter özellikleri ve değerler eğitimi, I. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi kitabı içinde M. Ü. ve Çocuk Vakfı Yayınları, İstanbul, 131–144.
  • Kerr, B. A., Anderson, T. ve Cohn, S. J. (2001). Smart boys: A follow up of gifted men. Paper presented at American Psychological Association, San Francisco.
  • Kerr, B. ve Sodano, S. (2003). Career assesment with intellectually gifted students. Journal of Carrer Assesment. Vol 11, No:2. 168-186.
  • Kerr, B. ve Sodano, S. (2003). Career assessment with intellectually gifted students. Journal of Career Assessment, 11, 168–186.
  • Kerr, B. A., Colangelo, N., Maxey, J. ve Christensen, P. (1992). Characteristics of academically talented minority students. Journal of Counseling and Development, 70, 606-610.
  • Kerr, B. A. ve Erb, C. E. (1991). Career counseling with academically talented students: Effects of a value-based intervention. Journal of Counseling Psychology, 38(3), 309-314.
  • Kerr, B. A. ve Ghrist-Priebe, S. (1988). Intervention for multipotentiality. Journal of Counseling and Development, 66, 366-370.
  • Kontaş, H. (2012). Üstün yetenekli çocukların eğitiminde farklı stratejiler. Geleceğin Mimarları Üstün Yetenekliler Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde (s.72-78). Namık Kemal Üniversitesi, Tekirdağ.
  • Kulaksızoğlu, A. ve Otrar, M. (2004). Fen ve genel lise 10. sınıf öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeyi bakımından karşılaştırılması. I. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi, M. Ü. Çocuk Vakfı Yayınları içinde (s.285-300) İstanbul.
  • Luzzo, D. A. (1993). Predicting the career maturity of undergraduates: A comparison of personal, educational, and psychological factors. Journal of Collage Student Development. 34(4), 271-275.
  • Mcmahon, M. ve Patton, W. (1997). Gender differences in children and adolescents’ perceptions of influences on their career development. School Counselor, 44, 368–376.
  • Moon, S. M., Kelly, K.R. ve Feldhusen, J. F. (1997). Specialized counseling services for gifted youth and their families: a needs assessment. Gifted Child Quarterly. 41(1), pp.16-25.
  • Ogurlu, Ü., Sevgi Yalın, H. ve Yavuz Birben, F. (2015). Üstün Yetenekli Çocukların Mükemmeliyetçilik Özelliklerinin Aile Tutumu İle İlişkisi, Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/7 Spring 2015, p. 751-764, ISSN: 1308-2140, www.turkishstudies.net, DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8314, ANKARA-TURKEY
  • Otrar, M. (1997). Endüstri meslek liseleri ve çıraklık eğitim merkezlerinde öğrenim görmekte olan 16-18 yaş grubundaki öğrencilerin mesleki olgunluk düzeyleri ile bazı kişilik özelliklerinin karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
  • Özbay, Y. (2013). Üstün yetenekli çocuklar ve aileleri. http://www.aep.gov.tr/wpcontent/uploads/2012/10/UstunYetenekliCocuklar.pdf (Erişim tarihi: 20.09.2014).
  • Özbay, Y. ve Palancı M. (2011). Üstün yetenekli çocuk ve ergenlerin psikososyal özellikleri. Sakarya Üniversitesi, Eğitim Fakültesi Dergisi, sayı 22, 89-108.
  • Phipps, B. J. (1995). Career dreams of preadolescent students. Journal of Career Development, 22, 19-32.
  • Sajjadi, S. H., Rejskind, F. G. ve Shore, B. M. (2001). Is multipotentiality a problem or not? A new look at the data. High Ability Studies, 12, 27-43.
  • Sak, U., Karabacak, F. ve Kılıç, A. (2009). Üstün yetenekliler eğitim programları (ÜYEP): tanılama, öğretim ve değerlendirme biçimleri ve programın öğrenciler üzerindeki etkileri. Üstün Yetenekli Çocuklar II. Ulusal Kongresi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
  • Sak, U. (2012). Üstün yeteneklilerin eğitiminde çağdaş program yaklaşımları ve ÜYEP modeli. 3. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi Kitabı. Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
  • Sak, U. (2013). Education programs for talented students model (epts) and its effectiveness on gifted students' mathematical creativity. Education and Science [Eğitim ve Bilim], 38, 169, 51-61.
  • Sapmaz, H. İ. (2010). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin kariyer gelişimleri ile ilgi ve yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (kesitsel bir çalışma) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
  • Schultheiss, D. E. P. ve Stead, G. B. (2004). Childhood career development scale: Construction and psychometric properties. Journal of Career Assessment, 12, 113-134.
  • Super, D. E. (1953). A theory of vocational development. American Psychologist, 8, 185-190.
  • Super, D. E. (1963). The definition and measurement of early career behavior: A first formulation. Personnel and Guidance Journal, 41, 775–779.
  • Super, D. E. (1990). A life-span, life-space approach to career development. In D. Brown, L. Brooks, & Associates (Eds.), Career choice and development: Applying contemporary theories to practice (2nd ed., pp. 197–261). San Francisco, CA: Jossey-Bass.
  • Van Tassel-Baska, J. (1993). Theory and research on curriculum development for the gifted. In K.A.Heller,F.J. Monks, A.H. Passow (Eds) International handbook of research and development of giftedness and talent. New York: Pergamon Press.
  • Yayla, A. (2011). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin kariyer gelişimleri ile karar verme stilleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
APA SÜRÜCÜ M, Kontaş H, Bacanlı F (2015). ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. , 801 - 820.
Chicago SÜRÜCÜ MUSTAFA,Kontaş Hakkı,Bacanlı Feride ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. (2015): 801 - 820.
MLA SÜRÜCÜ MUSTAFA,Kontaş Hakkı,Bacanlı Feride ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. , 2015, ss.801 - 820.
AMA SÜRÜCÜ M,Kontaş H,Bacanlı F ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. . 2015; 801 - 820.
Vancouver SÜRÜCÜ M,Kontaş H,Bacanlı F ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. . 2015; 801 - 820.
IEEE SÜRÜCÜ M,Kontaş H,Bacanlı F "ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ." , ss.801 - 820, 2015.
ISNAD SÜRÜCÜ, MUSTAFA vd. "ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ". (2015), 801-820.
APA SÜRÜCÜ M, Kontaş H, Bacanlı F (2015). ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. Turkish Studies (Elektronik), 10(15), 801 - 820.
Chicago SÜRÜCÜ MUSTAFA,Kontaş Hakkı,Bacanlı Feride ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. Turkish Studies (Elektronik) 10, no.15 (2015): 801 - 820.
MLA SÜRÜCÜ MUSTAFA,Kontaş Hakkı,Bacanlı Feride ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. Turkish Studies (Elektronik), vol.10, no.15, 2015, ss.801 - 820.
AMA SÜRÜCÜ M,Kontaş H,Bacanlı F ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. Turkish Studies (Elektronik). 2015; 10(15): 801 - 820.
Vancouver SÜRÜCÜ M,Kontaş H,Bacanlı F ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ. Turkish Studies (Elektronik). 2015; 10(15): 801 - 820.
IEEE SÜRÜCÜ M,Kontaş H,Bacanlı F "ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ." Turkish Studies (Elektronik), 10, ss.801 - 820, 2015.
ISNAD SÜRÜCÜ, MUSTAFA vd. "ÜSTÜN YETENEKLİ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN KARİYER GELİŞİMLERİ". Turkish Studies (Elektronik) 10/15 (2015), 801-820.