Yıl: 2018 Cilt: 13 Sayı: 28 Sayfa Aralığı: 665 - 698 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.7827/TurkishStudies.14300 İndeks Tarihi: 27-06-2019

EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE

Öz:
Ebüzziyâ Tevfîk, Tanzimat döneminin önde gelen fikir ve sanatadamlarındandır. Tanzimat dönemi, yani 19. yüzyılın ikinci yarısı, diltartışmalarının yoğunlaştığı ve çeşitli dil meselelerinin masaya yatırılarakeleştirildiği bir dönemdir. Bu dönemde aydınlar arasında ikilem yaratanve tartışılan temel bazı konular imlâ, alfabe, Türk dilinin sözlüğü ve Türkdilinin grameri etrafında şekillenmektedir. Ebüzziyâ Tevfîk dedönemindeki dil tartışmalarına uzak kalmayarak 1909 tarihinde Ne Edât-ı Nefyi Hakkında Tetebbuât adlı eserini yayımlamıştır. Bir risale şeklindeolan eserde Ebüzziyâ Tevfîk, ‘ne... ne...’ bağlacının Tanzimatdönemindeki ikili durumunu ortaya koymuş ve konuyu dönemine göreetraflıca bir incelemeye tabi tutmuştur. Henüz yeni yeni semerelerinivermeye başlamış olan kavait ve belâgat kitapları yanında bir gramerkonusunu başlı başına ele alması, detaylıca işlemesi ve dönemin diltartışmalarının mahiyetini yansıtması dolayısıyla eser oldukça önemlidir.Bunun yanında, ‘ne... ne...’ bağlacının kullanımına dair 15. ve 19.yüzyıllar arasından sunulan zengin örnekler vesilesiyle Türk diline veTürk edebiyatına da kaynak niteliği taşımaktadır. Bu makalede, EbüzziyâTevfîk’in ‘ne... ne...’ bağlacının olumsuz yüklem ve fiilimsilerlekullanımını mümkün gösteren Tanzimat döneminin bazı kavait vebelâgat kitaplarına ve bu kitapların yazarlarına yönelttiği eleştiriler elealınacak ve bunlar hakkındaki düşünce ve tutumları açıklanmayaçalışılacaktır. Yeri geldikçe Ebüzziyâ Tevfîk’in eleştirilerinin haklı olup olmadığı irdelenecek, ele aldığı konuları kendi doğrularına göredeğerlendirdiği ve dolayısıyla subjektif bir şekilde hareket ettiğigösterilmeye çalışılacaktır. Bunlar yapılırken iddialarındaki kati ve nettavrı, dil mantığı ve eleştiri dehası ortaya konacaktır. Bu arada Ne Edât-ıNefyi Hakkında Tetebbuât’ın araştırıcılar tarafından neden dikkatlikullanılması gerektiği üzerinde durulacaktır. Son olarak ‘ne... ne...’bağlacı hakkındaki açıklamalarından dil, dil öğretimi ve atasözleriüzerine yorum ve görüşleri de değerlendirilecektir.
Anahtar Kelime:

ON EBUZZİYÂ TEVFÎK’S WORK CALLED NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT

Öz:
Ebuzziyâ Tevfîk is a leading thinker and an artistic man of the Tanzimat period. Tanzimat period, the second half of the 19th century, is a period in which language debates are intensified and various language subjects are criticized. In this period, some basic topics that have created a dilemma among the intellectuals and argued are shaped around the spelling, the alphabet, the dictionary and the grammar of the Turkish language. Ebuzziyâ Tevfîk also doesn’t keep clear of the language debates in his time and publishes his work called Ne Edât-ı Nefyi Hakkında Tetebbuât in 1909. In this work which is in the form of a booklet, Ebuzziyâ Tevfîk puts forward the dual situation of ‘neither... nor...’ conjunction in Tanzimat period and the subject to a thorough examination according to his time. Beside the grammar and rhetoric books which have just come to fruition, the work is very important because as a grammatical subject the use of the conjunction of ‘neither... nor...’ is taken up in detail by itself and reflects the character of the language debates of Tanzimat period. Furthermore, it is a source for Turkish language and literature with the plentiful examples presented about the use of the conjunction of ‘neither... nor...’ from the 15th to 19th centuries. In this article, the criticisms of Ebuzziyâ Tevfîk on some grammars and rhetoric books which showed the use of the conjunction of ‘neither... nor...’ with the negative verb and gerundial possible in Tanzimat period will be handled and also thoughts and attitudes of him about the writers of these books explained. From time to time it will be scrutinized whether the criticisms of Ebuzziyâ Tevfîk is justified or not. Moreover, it will be tried to show that Ebuzziyâ Tevfîk evaluates the use of the conjunction of ‘neither... nor...’ according to his own truths and thus acts in a subjective way. In doing so, the decisive and sharp attitude of Ebuzziyâ Tevfîk in his claims, language logic and the genius of criticism will be revealed. By the way it will be emphasized that why the work should be used carefully by researchers. Eventually his comments and opinions on language, language teaching and proverbs will be evaluated from his explanations about the conjunction of ‘neither... nor...’.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
0
0
0
  • Adaklı, E. (2011). “Kütahyalı Abdurrahman Fevzi Efendi (1802-1864)’nin Mikyasu’l-Lisan Kıstasu’l- Beyan Adlı Eseri Üzerine Bir İnceleme”. Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/3 Summer, p. 2017-2024, TURKEY.
  • Aksan, D. (2009). Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi (4. bsk.). Ankara: Engin Yayınevi.
  • Aksoy, Ö. A. (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.
  • Âlim, G. (1990). Ebüzziya Tevfik Hayatı; Dil, Edebiyat, Basın, Yayın ve Matbaacılığa Katkıları. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Yayımlanmış Doktora Tezi, Ankara.
  • Altınay, A. R. (1318). Napolyon’un Âsâr-ı Müntahabesi. İstanbul: Kitâbhâne-i Hilmi.
  • Dilâçar, A. (1971). “Gramer: Tanımı, Adı, Kapsamı, Türleri, Yöntemi Eğitimdeki Yeri ve Tarihçesi” (2. bsk.). TDAY-Belleten. Ankara: TDK Yayınları, ss. 83-145.
  • Ebüzziya, Z. (1994). Ebüzziyâ Mehmed Tevfik, TDV İslâm Ansiklopedisi içinde. C. 10, ss. 371-373.
  • Ekrem, R. M. (1299). Ta’lîm-i Edebiyyât. İstanbul: Mihrân Matbaası.
  • Ercan, Ö. (2017). “Azerî Şair Hasanoğlu’nun Bir Gazeline Ahmedî ve Ahmed-i Dâ’î Tarafından Yazılmış Nazireler”. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 12/34, p. 177-192, ISSN:1308-2140, www.turkishstudies.net, DOI Number: http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12684, ANKARA-TURKEY.
  • Gündoğdu, F. M. (1983). “Ebuzziya Tevfik’in Türk Basımcılığına Getirdiği Yenilikler”. Türk Kütüphaneciliği, C. 32, S. 1, ss. 5-10.
  • Gürbüz, M. (2009). “Esrâr ı Belâgat’ta Fesahata Dair”. Ulusal Eski Türk Edebiyatı Sempozyumu (15-16 Mayıs 2009-Adıyaman). Adıyaman, ss. 1-18.
  • Johanson, L. (2014). Türkçe Dil İlişkilerinde Yapısal Etkenler (2. bsk.). Çev. Nurettin Demir. Ankara: TDK Yayınları.
  • Karabacak, E. (2002). Müyessiretüʹl-Ulûm, Ankara: TDK Yayınları.
  • Karahan, L. (2011). “Anadolu ve Rumeli Ağızlarının En Eski Kaynaklarından Biri: Gramer Kitapları”. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/1Winter, p. 35-40, TURKEY.
  • Karahan, L. (2010). “Tâhir Ken’ân’ın “Kavâid-i Lisân-ı Türkî” Adlı Eseri Üzerine”. Dil Araştırmaları, S. 6 Bahar, ss. 9-22.
  • Korkmaz, Z. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi (3. bsk.). Ankara: TDK Yayınları.
  • Kutalmış, M. (2004). “Ermeni Kıpçakçasında Olumsuzluk Şekilleri”. İlmî Araştırmalar, S. 17 Bahar, ss. 133-141.
  • Levend, A. S. (1972). Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri (3. bsk.). Ankara: TDK Yayınları.
  • Menabit, S. C. (2004). “Ne... ne’li veya ne... ne de’li Bağlama Edatlarında Olumsuzluk Sorunu”. TDAY Belleten, C. 1, ss. 71-92.
APA MUTLU G (2018). EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. , 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
Chicago MUTLU GAMZE EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. (2018): 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
MLA MUTLU GAMZE EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. , 2018, ss.665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
AMA MUTLU G EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. . 2018; 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
Vancouver MUTLU G EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. . 2018; 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
IEEE MUTLU G "EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE." , ss.665 - 698, 2018. 10.7827/TurkishStudies.14300
ISNAD MUTLU, GAMZE. "EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE". (2018), 665-698. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14300
APA MUTLU G (2018). EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. Turkish Studies (Elektronik), 13(28), 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
Chicago MUTLU GAMZE EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. Turkish Studies (Elektronik) 13, no.28 (2018): 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
MLA MUTLU GAMZE EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. Turkish Studies (Elektronik), vol.13, no.28, 2018, ss.665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
AMA MUTLU G EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. Turkish Studies (Elektronik). 2018; 13(28): 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
Vancouver MUTLU G EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE. Turkish Studies (Elektronik). 2018; 13(28): 665 - 698. 10.7827/TurkishStudies.14300
IEEE MUTLU G "EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE." Turkish Studies (Elektronik), 13, ss.665 - 698, 2018. 10.7827/TurkishStudies.14300
ISNAD MUTLU, GAMZE. "EBÜZZİYÂ TEVFÎK’İN NE EDÂT-I NEFYİ HAKKINDA TETEBBUÂT ADLI ESERİ ÜZERİNE". Turkish Studies (Elektronik) 13/28 (2018), 665-698. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.14300