Yıl: 2018 Cilt: 11 Sayı: 34 Sayfa Aralığı: 87 - 107 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.14225/Joh1252 İndeks Tarihi: 08-03-2020

CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR

Öz:
Türkiye’nin sınırları içerisinde yer alan Cizre, hem bulunduğu konum ve coğrafiözellikleri hem de ilmi ve kültürel açıdan İslam medeniyetinin önemli şehirlerindenbiridir. Cezire bölgesi Müslümanlar tarafından fethedildikten sonra, şimdiki yerindekurulan şehir, kısa sürede büyük bir gelişme göstererek siyasi, ticari, ilmi ve kültürelaçıdan önemli bir merkez haline geldi. Halkın katkıları ve yöneticilerin destekleriyleşehirde büyük alimlerin yetiştiği medreseler kuruldu. Bu alimlerden bazılarının etkileribugün dahi devam etmesi şehrin İslam tarih ve medeniyetindeki öneminigöstermektedir.Bu makalede Cizre’de yetişmiş ortaçağ İslam dünyasının en büyüktarihçilerinden biri olan İzzeddin İbnü’l-Esîr el-Cezeri’nin hayatı ve eserleri, bölge veİslam medeniyetine katkıları bağlamında ele alınacaktır. Bu çerçevede önce Cizre’ninİslam medeniyeti açısından önemi üzerinde durulacak, daha sonra buradakimedreselerde yetişmiş İbnü’l-Esîr’in hayatı siyasi süreç göz önünde bulundurularakincelenecek, en sonda da müellifin eserleri üzerinden İslam Medeniyetine yaptıklarıkatkılar tasvir edilecektir.
Anahtar Kelime:

Konular: Tarih Din Bilimi Kültürel Çalışmalar Sanat

A schoolar from Jizra: Ibn al-Athir

Öz:
Jizra or Jazirat Ibn 'Umar is located within the borders of Turkey and is one of the important cities of Muslim civilisation in terms of both its location and geographical features as well as its scientific and cultural aspects. The region of Jizra after being conquered by Muslims, a city was established in its present location and it has become a major political, commercial, scientific and cultural centre in a brief period of time. Many schools or madrasas were established with the support and contributions of its people and rulers. Many scholars attained their education were trained in these madrasas. The contributions of some of these scholars continues to impact the world to this day. This reveals the importance of this city in Muslim history and its civilisation. This article, will examine the life and works of Izz al-Din Ibn al-Athir al-Jazri, one of the greatest historians of the medieval Muslim World, in the context of his contributions to the region and Muslim civilisation. Within this framework, the article will first focus on the importance of Jizra in terms of Muslim civilisation. Then it will focus on the life of a scholar who was educated and trained in the city of Jizra, Ibn al- Athir, this will be examined in light of the political process. Finally, the paper will illustrate the author’s contributions to Muslim civilisation through his works.
Anahtar Kelime:

Konular: Tarih Din Bilimi Kültürel Çalışmalar Sanat
Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Çiçek, M. Halil (1999). Yakın Dönemde Cizre Yöresi Medreseleri. Hz. Nûh’tan Günümüze Cizre Sempozyumu. (Haz. M. Sait Özervarlı). İstanbul: Cizre Kaymakamlığı Yay. s. 125-134.
  • Durmuş, İsmail. (2000). İbnü’l-Esîr Ziyaeddin. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). (Cilt 21). s. 30-32.
  • el-Cezeri, Ebû’l-İzz İsmail (2002). el-Câmi Beyne’l-İlm ve’l-Amel en- Nâfi fi es-Sınaâti’l-Hiyel. Ankara: TTK.
  • el-Hamevî, Yakut (1977). Mucemü’l-Büldân. (Cilt II). Beyrut: Dâr Sader.
  • el-Makdisi, Ebü'l-Kâsım Şehabeddin Abdurrahman Ebû Şame. (1974).
  • Teracimu Ricali'l-Karneyni’s-Sadis ve’s-Sabi’ ez-Zeyl ale’r-Ravzateyn. (Muhammed Zahid b. el-Hasan b. Ali Zahid el-Kevseri, thk). Beyrut: Dârü'l-Cil.
  • el-Vakıdî, Muhammed b. Ömer (1996). Târîhu Fütuh’l-Cezîre ve’l- Hâbûr ve Diyârı Bekir ve’l-Irak. (Thk. A. Feyyad Harfûş). Dımaşk: Darü’l- Beşâir.
  • Gandûr, Muhammed Yusuf (1990). Târîhu Cezireti İbn Ömer. Beyrut : Dârü'l-Fikri'l-Lübnani.
  • Hamdân, Muhammed Abdullah. (1974/1394). Benü'l-Esir el-Fersani es- Selase. Riyad: Dârü'r-Rifai.
  • el-Hamevî, Y. (1993). Mucemü’l-üdebâ (1. bs, C. 6). Beyrut: Dârü’lĞarbi’l- İslâmî.
  • Hatum, Nureddin. Akıl, Nebih. Tarabin, Ahmed ve Medeni, Salâh. (1965/1384). el-Medhal ile’t-Tarih. Dımaşk: Matbaatü’l-İnşa.
  • Hizmetli, Sabri. (1991). İslam Tarihçiliği Üzerine, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı.
  • İbn Hallikan, Ebü'l-Abbas Şemseddin Ahmed b. Muhammed. (1978). Vefeyâtü'l-A'yân ve Enbâu Ebnâi'z-Zamân. (Cilt 3). (İhsan Abbas, thk), Beyrut: Dâru Sadır.
  • İbn Havkal (2014). 10. Asırda İslam Coğrafyası. (Çev. Ramazan Şeşen). İstanbul: Yeditepe.
  • İbn Kesîr, Ebü'l-Fida İmadüddin İsmail b. Ömer. (2000) Büyük İslam Tarihi. (Cilt 13). (Mehmet Keskin, trc). İstanbul: Çağrı Yayınları.
  • İbn Şeddâd, Bahâeddin (2015). Selahaddin-i Eyyubi, (Trc, M. Selim Bilge). Diyarbakır: Lis Yayınları.
  • İbn Şeddâd, İzzeddin (1928). el-Alâku’l-Hatîre fî Zikri Ümerâi’ş-Şâm ve’l-Cezîre. (Cilt III/I). (Thk. Yahya Abbare). Dımaşk: Vezâretü’s-Sekâfe.
  • İbnü'l-İmad, Ebü'l-Felah Abdülhay b. Ahmed b. Muhammed. (1991). Şezeratü'z-Zeheb fî Ahbari Men Zeheb. (Cilt 7). (Abdülkadir Arnaut, Mahmûd Arnaut, thk). Beyrut: Dâru İbn Kesir.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü'l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim. (1985). İslâm Tarihi: el-Kâmil fi’t-Tarih Tercümesi. (1-12). (Ahmet Ağırakça vd., trc). İstanbul: Bahar Yayınları.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü'l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim. (1963). et-Târîhü'l-Bâhir fi'd-Devleti'l-Atâbekiyye. (Abdülkadir Ahmed Tuleymat, thk). Kahire: Dârü'l-Kütübi'l-Hadise.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü'l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim. el- Lübab fî Tehzibi'l-Ensâb. (Cilt 1). Beyrut: Dâru Sadr.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü'l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b.Abdülkerim. (1997). Üsdü’l-Gabe fi Ma’rifeti’s-Sahabe. (Cilt 1). (Halil Me'mun Şiha, thk). Beyrut: Dârü'l-Ma'rife.
  • İbnü’l-Kıftî, Ebü’l-Hasen Cemâlüddin Ali b. Yusuf eş-Şeybânî. (1987). İnbâhü’r-rüvât ala enbâhi’n-nühât (1. bs, C. 4). Kahire-Beyrut: Dârü’l-Fikrü’l- Arabî.
  • İsnevi, Ebû Muhammed Cemaleddin Abdürrahim b. el-Hasan. (1981). Tabakatü’ş-Şafiiyye. (Cilt 1). (Abdullah Muhammed Cuburi, thk). Riyad: Dârü'l-Ulum.
  • Koçkuzu, Ali Osman. (2000). İbnü’l-Esir Mecdüddin. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), (Cilt 21). 28-29.
  • Mukaddesi, Ahmed b. Muhammed (2015). İslam Coğrafyası. (Çev. D. Ahsen Batur). İstanbul: Selenge.
  • Mustafa, Şakir (1980). et-Tarihü'l-Arabi ve'l-müerrihun. (Cilt 2). Beyrut: Dârü'l-İlm li'l-Melayin.
  • Özaydın, Abdülkerim. (2000), İbnü’l-Esîr İzzeddin. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), (Cilt 21). 26-27.
  • Sâbân, Süheyl (2013). Tarih ve Medeniyet Bağlamında Cizre. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. (Çev. Hüseyin Güneş). Cilt 4. Sayı 7. s. 154-162.
  • Safedî, Ebü's-Safa Selahaddin Halil b. Aybek b. Abdullah. (1983). el-Vafi bi’l-Vefeyat. (Cilt 22). (Remzi Baalbeki, Gözden Geçiren). Wiesbaden: Franz Steiner Verlag. Beyrut: Neşriyatü’l-İslâmiyye.
  • Sandıkçı, Kemal (1999). Cizre’nin Yetiştirdiği Önemli İlim Adamları: İzzeddin ve Mecdüddin İbnü’l-Esîr Kardeşler. Hz. Nûh’tan Günümüze Cizre Sempozyumu. (Haz. M. Sait Özervarlı). İstanbul: Cizre Kaymakamlığı Yay. s. 89-104.
  • Sübki, Ebû Nasr Taceddin İbnü's-Sübki Abdülvehhab b. Ali b. Abdilkafi. (1964/1383). Tabakatü’ş-Şafiiyyeti’l-Kübra. (Cilt 8). (Mahmûd Muhammed Tanahi, Abdülfettah Muhammed el-Hulv., thk). Kahire: İsa el-Babi el-Halebi.
  • Şeşen, Ramazan (1987). Salâhaddîn Eyyûbî ve Devlet. İstanbul: Çağ Yayınları.
  • Şeşen, Ramazan (1999). Mervânîlerden Eyyûbîler Döneminin Sonuna Kadar Cizre. Hz. Nûh’tan Günümüze Cizre Sempozyumu. (Haz. M. Sait Özervarlı). İstanbul: Cizre Kaymakamlığı Yay. s. 63-71.
  • Şeşen, Ramazan. (1998). Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı. İstanbul: İslâm Tarih, Sanat ve Kültürünü Araştırma Vakfı (İSAR).
  • Tüzün, Mesut (2014). Cizre Tarihi. (Cilt I-II). İstanbul: Nûbihar.
  • Uzun, Abdullah (1997). Cizreli Eb-ül-iz ve Otomatik Makinaları. İstanbul: Esra Yayınları.
  • Yıldız, Hakkı Dursun. (1985). Önsöz. İslâm Tarihi: el-Kâmil fi’t-Tarih Tercümesi (Cilt 1). İstanbul: Bahar Yayınları.
  • Yunini, Ebü'l-Feth Kutbüddin Musa b. Muhammed b. Abdullah. (1954).
  • Zeylu Mir'ati'z-Zaman. (Cilt 1). Haydarabad: Dâiretü'l-Maârifi'l-Osmaniyye.
  • Zehebi, Ebû Abdullah Şemseddin Muhammed b. Ahmed b. Osman. (1985/1405). Siyeru A’lâmi’n-Nübela. (Cilt 22) (Şuayb el-Arnaut, thk). Beyrut: Müessesetü'r-Risâle.
  • Zeydan, Corci. (1983). Târîhu Âdâbi'l-Lugati'l-Arabiyye. (Cilt 2). Beyrut: Dârü'l-Mektebeti'l-Hayat.
APA POLAT Z (2018). CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. , 87 - 107. 10.14225/Joh1252
Chicago POLAT ZİYA CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. (2018): 87 - 107. 10.14225/Joh1252
MLA POLAT ZİYA CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. , 2018, ss.87 - 107. 10.14225/Joh1252
AMA POLAT Z CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. . 2018; 87 - 107. 10.14225/Joh1252
Vancouver POLAT Z CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. . 2018; 87 - 107. 10.14225/Joh1252
IEEE POLAT Z "CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR." , ss.87 - 107, 2018. 10.14225/Joh1252
ISNAD POLAT, ZİYA. "CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR". (2018), 87-107. https://doi.org/10.14225/Joh1252
APA POLAT Z (2018). CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. Tarih Okulu Dergisi, 11(34), 87 - 107. 10.14225/Joh1252
Chicago POLAT ZİYA CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. Tarih Okulu Dergisi 11, no.34 (2018): 87 - 107. 10.14225/Joh1252
MLA POLAT ZİYA CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. Tarih Okulu Dergisi, vol.11, no.34, 2018, ss.87 - 107. 10.14225/Joh1252
AMA POLAT Z CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. Tarih Okulu Dergisi. 2018; 11(34): 87 - 107. 10.14225/Joh1252
Vancouver POLAT Z CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR. Tarih Okulu Dergisi. 2018; 11(34): 87 - 107. 10.14225/Joh1252
IEEE POLAT Z "CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR." Tarih Okulu Dergisi, 11, ss.87 - 107, 2018. 10.14225/Joh1252
ISNAD POLAT, ZİYA. "CİZRELİ BİR ALİM: İBNÜ’L ESÎR". Tarih Okulu Dergisi 11/34 (2018), 87-107. https://doi.org/10.14225/Joh1252