Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi

Yıl: 2019 Cilt: 24 Sayı: 94 Sayfa Aralığı: 89 - 106 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 16-06-2020

Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi

Öz:
Makalede tarihsel olarak Zeydiliğin politik bir hareket olarak ortaya çıkışına değinilmekteve Haşimoğulların Emevilere karşı iktidar kavgasında Hz. Hüseyin’in kıyamındansonra ikinci büyük Haşimi kıyamı olarak görülmektedir. Zeydilik süreç içerisindeMutezile itikadı ve Hanefi fıkhından beslenerek mezhepsel özellikler edinmiştir. İmamiyyegibi gaip imamlara değil somut insani özelliklere sahip cesur ve huruç başlatabilenimamların dini ideolojisi olan Zeydiyye inancı, iktidarları yıkmayı başaramayıncabölgeselleşmiştir. Hazar Denizinin güneyi ve İran’ın kuzeyindeki Taberistan,Deylem ve Gilan ile Yemen’de bölgeselleşerek yayılan Zeydiyye’nin İran kolu 16. ve17.yy’da İmamiyye’nin güçlü nüfuzu altında erimiş fakat Yemen’deki kolu günümüzekadar ayakta kalmayı başarmıştır. 9.yy’dan beri süregelen ve 1962 yılında iç savaşve devrim sonucunda sona eren Zeydi imamet 2004 yılında Seyyid soyundan Husiailesi önderliğinde tekrardan huruç harekâtı başlatmış ve Suudi destekli Ali AbdullahSalih rejimi ile çatışmaya girişmiştir. 2011’den sonra başlayan iç savaş sonucundaHusiler İran ve Hizbullah tarafından desteklenmiş ve İmamiyye mezhebinin etkisi deYemen’in Husi bölgelerinde yayılma imkânı bulmaya başlamıştır.
Anahtar Kelime:

The Rise of Zaydism in History and its Relation with Twelverism and Iran

Öz:
The article points out the rise of Zaydism as a political movement and regards it as the second Hashemite revolt against the Umayyads. Zaydism got the form of sectarian features benefiting from Mutazilite and Hanefite schools. Zaydism as an ideology of the revolt and courageous imams rather than Twelvers, who believed in millenarianism, aimed to overthrow the ruling regimes at first, but regionalized then. The Iranian branch of Zaydism expanded in Tabaristan, Daylam and Gilan, then dissolved under Twelver Shi’a in the 16th and 17th centuries but the Yemeni branch sustained until the present. Zaydi Imamate lasted from the 9th century to 1962 and was toppled by a republican revolt. A Zaydi revolt led by the Houthis broke out in 2004, and clashed with Saudi backed Abdullah Saleh regime. The Houthis were supported by Hezbollah and Iran during the civil war after the Arab Spring in 2011; and the influence of Twelver Shi’a found opportunity for expansion in Yemen.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • ARIKAN, Adem, “Gilan’da Son Zeydi Yönetim’’, İstanbul İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2009, Sayı: 20, ss. 1-26.
  • BÜYÜKKARA, Mehmet Ali, “Sosyal, Siyasi ve Dini Yönleriyle Yemen Husi Hareketi’’, Divan Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, 2011, Cilt:16, Sayı: 30, ss. 115-152.
  • BENGIO, Ofra ve Litvak, Meir (edit), The Sunna and Shi’a in History: Division and Ecumenism in the Muslim Middle East, Palgrave Macmillan, New York, 2011.
  • DEMİRCİ, Kadir, “Günümüzün Önde Gelen Yemenli Zeydi Alimleri’’, Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2009, Cilt: 11, Sayı: 2, ss. 169-186.
  • DEMİRCİ, Kadir. “Çağdaş Zeydi Âlimlerle Zeydiyye ve Hadis Üzerine’’, Hadis Tetkikleri Dergisi, 2006, Cilt: 4, Sayı: 1, ss. 151-165.
  • DOĞAN, İsa, “Zeydiyye Mezhebi’’, On Dokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1989, Sayı: 3, ss. 83-107.
  • DURSUNOĞLU, Alptekin, “Ensarullah ve Hizbullah’’, Yakın Doğu Haber, 2 Kasım 2014 (Erişim: 7 Mart 2019). http://www.ydh.com.tr/YD434_ensarullah-ve-hizbullah.html
  • GÖKALP, Yusuf, “Zeydiyye Mezhebinin Doğuşu, Teşekkül Süreci ve Tarihçesi’’, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2007, Cilt: 7, Sayı: 2, ss. 55-93.
  • GÖKALP, Yusuf, “Politik-Karizmatik Liderci Anlayışın Bir Tezahürü Olarak Zeydilik’’, Dini Araştırmaları 10, 2007, Sayı: 30, ss. 267-278.
  • GÖKALP, Yusuf, “Zeydiyye Mezhebinin Görüşleri, Kültürel Mirası ve İslam Düşüncesine Katkıları’’, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2007, Cilt: 7, Sayı: 2, ss. 95-112.
  • GRONKE, Monika, çev.: Steven Rendall, Iran: A Short History from Islamization to the Present, Markus Wiener Publishers, Princeton, 2008.
  • JUNEAU, Thomas, “Iran’s Policy Towards the Houthis in Yemen: A Limited Return on a Modest Investment’’, International Affairs, 2016, Cilt: 92, Sayı: 3, ss. 647-663.
  • LACKNER, Helen, Why Yemen Matters: A Society in Transition, Saqi Books, Londra, 2014.
  • LAOUST, Henry, İslam’da Ayrılıkçı Görüşler, Pınar Yayınları, İstanbul, 1999.
  • ÖZ, Mustafa, “Zeyd b. Zeynelabidin ve Zeydiyye’’, M. Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2000, Sayı: 19, ss. 43-58.
  • POPP, Roland, “War in Yemen: Revolution and Saudi Intervention’’, CSS Analyses in Security Policy, 2015, Sayı: 175, ss. 1-5.
  • SHAHRASTANİ, Muhammed b. Abdal Karim, çev.: A. K. Kazi ve J. G. Flynn, Muslim Sects and Divisions, Kegan Paul International, London, 1984.
  • STENSLIE, Stig, Not Too Strong, Not Too Weak: Saudi Arabia’s Policy Towards Yemen, Norwegian Peacebuilding Research Center, Oslo, 2013.
  • SHARP, Jeremy M., Yemen: Background and U. S. Relations, Congressional Research Service, Washington, 2015.
  • SHARP, Jeremy M., Yemen: Civil War and Regional Intervention, Congressional Research Service, Washington, 2018.
  • TAMER, Cenk, İran’ın Kara Hakimiyeti Teorisi Bağlamında Yemen Politikası, Ankasam, Ankara, 2017.
  • TRANSFELD, Mareike, “Iran’s Small Hand in Yemen”, Carnegie Endowment for International Peace, 14 Şubat 2017 (Erişim Tarihi: 20 Mart 2019).https://carnegieendowment.org/sada/67988.
  • UYANIK, Mevlüt, “Zeydiliğin Merkezi: Yemen”, İslami İlimler Dergisi, 2011, Cilt: 6, Sayı: 1, ss. 309-315.
  • YOUSEFPOUR, Ahmad ve diğerleri, “Geopolitical Analysis of Al-Houthi Shiites in the Yemeni Revolution (2001 – 2012)”, International Journal of Scientific Study, 2017, Cilt: 5, Sayı: 5, ss. 257-262.
APA ÖZTÜRK S (2019). Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. , 89 - 106.
Chicago ÖZTÜRK Selim Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. (2019): 89 - 106.
MLA ÖZTÜRK Selim Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. , 2019, ss.89 - 106.
AMA ÖZTÜRK S Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. . 2019; 89 - 106.
Vancouver ÖZTÜRK S Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. . 2019; 89 - 106.
IEEE ÖZTÜRK S "Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi." , ss.89 - 106, 2019.
ISNAD ÖZTÜRK, Selim. "Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi". (2019), 89-106.
APA ÖZTÜRK S (2019). Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. Liberal Düşünce, 24(94), 89 - 106.
Chicago ÖZTÜRK Selim Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. Liberal Düşünce 24, no.94 (2019): 89 - 106.
MLA ÖZTÜRK Selim Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. Liberal Düşünce, vol.24, no.94, 2019, ss.89 - 106.
AMA ÖZTÜRK S Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. Liberal Düşünce. 2019; 24(94): 89 - 106.
Vancouver ÖZTÜRK S Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi. Liberal Düşünce. 2019; 24(94): 89 - 106.
IEEE ÖZTÜRK S "Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi." Liberal Düşünce, 24, ss.89 - 106, 2019.
ISNAD ÖZTÜRK, Selim. "Zeydiliğin Tarihsel Süreçte Oluşumu ve İmamiyye ve İran ile İlişkisi". Liberal Düşünce 24/94 (2019), 89-106.