Yıl: 2019 Cilt: 0 Sayı: 45 Sayfa Aralığı: 287 - 306 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 22-06-2020

KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER

Öz:
Hitaplar, bir dilin ifade gücünü ve o dilin konuşurlarının kültürel kimliğini yansıtan önemli dilbirimlerinden biridir. Cümlede tonlamalarla veya çeşitli dilbilgisel işaretleyicilerle ayırt edilenhitaplarda konuşanın muhatabına yönelik ön kanaatleri saklıdır. İletişimin aksaksız sürdürülmesi,hitapların nezaket kaygısı güdülerek doğru yerde ve doğru biçimde kullanılmasına bağlıdır. Birifadenin hitap sayılması için aynı durumda ve aynı kişiye yönelik, o durumu paylaşan bütün dilkullanıcıları için geçerli olması gerekmektedir. Hitaplar kişiye, yere ve zamana göre değişmeyenkalıplaşmış dil ögeleridir. Konuşmacıya ve konuşmacının muhatabına özgü bazı seslenmeler ise ortakdil tutumu hâlini almamıştır. Bu durumda görecelik söz konusudur. İlgili seslenmeler, hitaplarlakarışmaması için “göreceli seslenişler” olarak adlandırılabilir. Özellikle Kutadgu Bilig konu ile ilgiliörnekler açısından oldukça zengindir. Eser, Türk toplumunun kültürel mirasını ve Eski Türkçeninsöz varlığını en iyi şekilde yansıtan değerli metinlerimizdendir. Metnin dikkat çekici yönlerinden biride karşılıklı hitaplarla ve göreceli seslenişlerle meselelerin izah edilişidir. Hitaplarda ve göreceliseslenişlerde başvurulan sözcüklerin niteliği, dönemin dili ve kültürel düzeyi hakkında önemli verilersunmaktadır. Köktürk ve Uygur dönemleriyle mukayese edildiğinde o dönemlere göre seslenmeunsurlarına daha fazla yer veren Karahanlı Türkçesinin bu kıymetli eserinin incelenmesiyle hitaplarve göreceli seslenişler açısından ilgi çekici bulgular ortaya çıkmıştır.
Anahtar Kelime:

ADDRESS FORMS AND RELATIVE ADDRESSES IN KUTADGU BILIG

Öz:
Address forms are one of the important language units that reflect the power of expression of language and the cultural identity of the speakers of that language. There are prejudices of addresser to adressee in address forms that are distinguished by intonations and various grammatical markers in sentence. Communication without hesitation depends on using addresses politely and rightly in right place. In order for an expression to be considered an address, an expression must be valid for all language users in the same situation and for the same person sharing the status. Address forms are formulaic language elements that do not change according to person, place and time. Some address forms to the addresser and adressee have not become a common language attitude. Relativism is in this case. These address forms can be called “relative addresses”, so that they do not jumble with address forms. Especially Kutadgu Bilig is very rich in terms of examples. It is one of the valuable texts that shows cultural heritage of Turkish society and vocabulary of Old Turkish ideally. One of the remarkable feature of this book is explaining matters by mutual address forms and relative addresses. Words characteristic in address forms and relative addresses shows important datas about language of that period and cultural level. When it is compared with Kokturk and Uighur periods, it will be seen there are more address forms in this valuable book of Karakhanid Turkish than Kokturk and Uighur periods and it will come out interesting evidences with regards to address forms and relative addresses.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • AKSAN, Doğan (2005), Şiir Dili ve Türk Şiir Dili, Ankara: Engin Yayınevi, 5. bs.
  • ALKAN ATAMAN, Hanife (2018), Türkiye Türkçesinde Hitaplar, Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayımlanmamış doktora tezi).
  • ARAT, Reşit Rahmeti (1959), Kutadgu Bilig II: Tercüme, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • ARAT, Reşit Rahmeti (2007), Kutadgu Bilig I: Metin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 5. bs.
  • ALYILMAZ, Cengiz (2009), “Ünlemlerin Seslenmeleri Kuvvetlendirici İşlevleri”, Türk Gramerinin Sorunları II, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 534-540.
  • ATALAY, Besim (2006), Divanü Lûgat-it-Türk (Dizin), C. IV, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • BAKIRCIOĞLU, Rasim (2000), İlköğretim, Ortaöğretim ve Yükseköğretimde Rehberlik ve Psikolojik Danışma, Ankara: Anı Yayıncılık.
  • BORRÀS-COMES, Joan vd. (2015), “Vocative Intonation Preferences Are Sensitive to Politeness Factors”, Language and Speech, Vol. 58 (I), 68-83.
  • CEBECİ, Oğuz (2013), Metafor ve Şiir Dilinin Yapısal Özellikleri, İstanbul: İthaki Yayınları.
  • CLAUSON, S. Gerard (1972), An Etymological Dictionary of Pre Thirteenth Century Turkish, Oxford: Oxford Universitiy.
  • DUNKLING, Leslie (1990), A Dictionary of Epithets and Terms of Address, Beijing: Routeledge & World Publishing Corp.
  • ERCİLASUN, Ahmet B. - AKKOYUNLU, Ziyat (2018), Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk (Giriş- Metin-Çeviri-Notlar-Dizin), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • ERASLAN, Kemal vd. (1979), Kutadgu Bilig III: İndeks, İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
  • GAO, Chunming (2013), “A Contrastive Study of Chinese and English Address Forms”. Theory and Practice in Language Studies, Vol. 3 (1), Finland, 190-194.
  • GÖĞÜŞ, Beşir (1998), Anlatım Terimleri Sözcüğü, Ankara.
  • HYMES, Dell (1964), Language in Culture and Society, New York: Row.
  • İMAMOVA, Holida (2010), “Türkiye Türkçesi ile Özbek Türkçesinde Nezaket Anlamı Taşıyan Seslenmeler”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 42, Erzurum, 1-10.
  • KAÇALİN, Mustafa S. (2011), Yûsuf Hâs Hâcib Kutadgu Bilig, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  • KARAŞ, Muhsin (1989), “Günümüz Türkçesinde Hitap Biçimleri ve Toplumdilbilimsel Kurallar”, Dil Bilimi Uygulamaları (III. Dilbilimi Sempozyumu / 21-22 Haziran 1989), Çukurova Üniversitesi Yayını, Adana, 41-59.
  • KOCAMAN, Ahmet (2003), Söylem Üzerine, Ankara: METU Press.
  • KORKMAZ, Zeynep (2003), Gramer Terimleri Sözlüğü, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2. bs.
  • LAKOFF, George - JOHNSON, Mark (2010), Metaforlar/Hayat, Anlam ve Dil, Gökhan Yavuz Demir (çev.), İstanbul: Paradigma Yayınları, 2. bs.
  • MERT, Abdullah (2018), “Kutadgu Bilig’de Dizine Alınmayan Sözcükler”, Gazi Türkiyat, Güz/23, 221-232.
  • SARIYEV, Berdi (1999), “Türkmencedeki Nezaket Kurallarının Milli, Kültürel ve Dil Özellikleri”, III. Uluslararası Türk Dil Kurultayı 1996, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1011-1018.
  • ŞEN, Serkan (2008), “Dede Korkut Kitabında Kadına Yönelik Hitaplar”, Turkish Studies, 3/2, 627- 641.
  • VARDAR, Berke (1998), Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, İstanbul: ABC Kitabevi.
  • WARDHAUGH, Ronald (2006), An Introduction to Sociolinguistics, Blackwell Textbooks in Linguistics, Blackwell Publishing.
  • YANG, Xiaomei (2010), “Address Forms of English: Rules and Variations”, Journal of Language Teaching and Research, Vol. 1 (5), Finland, 743-745.
  • YAVUZ, Kemal (2012), Hâcib Böyle Dedi, İstanbul: Mostar Yayınları.
  • ZÜLFİKAR, Hamza (2003), “Cumhuriyet Dönemi Ulusallaştırma Hareketi İçinde Kişi Adlarındaki Değişiklikler”, Mustafa Canpolat Armağanı (Dil ve Edebiyat Sempozyumu-2003), Ankara, 329-340.
APA Alkan Ataman H (2019). KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. , 287 - 306.
Chicago Alkan Ataman Hanife KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. (2019): 287 - 306.
MLA Alkan Ataman Hanife KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. , 2019, ss.287 - 306.
AMA Alkan Ataman H KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. . 2019; 287 - 306.
Vancouver Alkan Ataman H KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. . 2019; 287 - 306.
IEEE Alkan Ataman H "KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER." , ss.287 - 306, 2019.
ISNAD Alkan Ataman, Hanife. "KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER". (2019), 287-306.
APA Alkan Ataman H (2019). KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 0(45), 287 - 306.
Chicago Alkan Ataman Hanife KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 0, no.45 (2019): 287 - 306.
MLA Alkan Ataman Hanife KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, vol.0, no.45, 2019, ss.287 - 306.
AMA Alkan Ataman H KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2019; 0(45): 287 - 306.
Vancouver Alkan Ataman H KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2019; 0(45): 287 - 306.
IEEE Alkan Ataman H "KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER." Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 0, ss.287 - 306, 2019.
ISNAD Alkan Ataman, Hanife. "KUTADGU BİLİG’DE HİTAPLAR VE GÖRECELİ SESLENİŞLER". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 45 (2019), 287-306.