Yıl: 2021 Cilt: 20 Sayı: 77 Sayfa Aralığı: 441 - 462 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.17755/esosder.616227 İndeks Tarihi: 29-07-2022

I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR

Öz:
I. Dünya Savaşı, tüm dünya tarihi gibi Osmanlı Devleti tarihini de tamamıyla değiştiren önemli bir dönümnoktasıdır. Şimdiye kadar siyasi, ekonomik ve sosyal sonuçları açısından incelenmiş olan bu savaş yıllarındaOsmanlı Devleti topraklarında kültürel ve sanatsal faaliyetler, savaş gölgesinde dahi olsa devam etmiştir.Osmanlı’da I. Dünya Savaşı sonrasında önemli sanat akımları ve yeni yönelişler ortaya çıkmıştır. Osmanlıayakta kalmak için maddi ve manevi anlamda büyük bedeller ödediği bu dönemde sanat dallarındakietkinliklerle farklı bir mücadele yolunu tutmuştur. Öyle ki bu dönemde resim, tiyatro, sinema, fotoğraf, heykelve müzik gibi modern sanatlarda yapılan etkinlikler ve verilen eserlerin ana temasının savaş konuları olduğunuOsmanlı arşiv belgelerinden ve kaynaklardan izlemek mümkündür. Bu makalede hem savaş yıllarında Osmanlısanatındaki değişim ve dönüşüm üzerinden devletin sanatla olan ilişkisini çözümlemek hem de sanat tarihiaçısından savaş döneminin belgeler ışığında analizini yapmak hedeflenmiştir. I. Dünya Savaşı yıllarındaki busanatların durumu sanat tarihi metodolojisi kapsamında incelenmiş, çoğunlukla betimleme yöntemi takipedilmiştir. Sonuç bölümünde elde edilen veriler değerlendirilerek I. Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı’nın sahipolduğu sanatsal birikimin savaş temasıyla nasıl aktarıldığı ve bu sanatlarda görülen önemli gelişmelertartışılmıştır.
Anahtar Kelime: I. Dünya Savaşı Batılılaşma Devri Osmanlı Sanatı Modern Sanatlar Sanat Propagandası

MODERN ARTS IN OTTOMAN STATE DURING THE YEARS OF WORLD WAR I

Öz:
World War I is an important turning point that completely changed the history of Ottoman Empire as well as the whole world. In terms of political, economic and social consequences, the life of Ottoman Empire did not stop during the years of the war, even in the shadow of war the cultural and artistic activities continued. Ottomans have paid a huge price for the material and spiritual survival in these years of war, and they struggled differently with activities in various fields of art. Important art movements and new orientations have appeared after World War I in Ottoman Empire. During this period it is possible to see from Ottoman archival documents how closely the works and activities performed in modern art such as painting, theatre, opera, cinema, photography, sculpture and music were related to the subjects of war. In this article, it is aimed to analyze the relationship of the state with art through the change and transformation in Ottoman art during the war years and to analyze the period of war in the light of documents in terms of art history. The state of these arts in the years of World War I was examined within the scope of art history methodology, mostly the method of description was followed. In the conclusion part, it was discussed how the artistic accumulation of the Ottoman Empire during the years of World War I was transferred with the theme of war by evaluating the data obtained and the important developments in these arts were discussed.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • BOA,DH. ŞFR, 65/167.
  • BOA,HR. SYS, 2414/20.
  • BOA, BEO, 4277/320704.
  • BOA, BEO, 4421/331531.
  • BOA, D.UMVM, 130/86.
  • BOA, DH. ŞFR, 467/94.
  • BOA, DH. ŞFR, 61/115.
  • BOA, DH. ŞFR, 52/33.
  • BOA, DH. UMVM, 113/51.
  • BOA, DH.EUM, 41/ 31.
  • BOA, DH.EUM, 13/24.
  • BOA, DH.EUM.KLM, 9/9.
  • BOA, DH.EUM.SSM, 5/6.
  • BOA, DH.EUM.VRK, 28/60.
  • BOA, DH.EUM.VRK, 29/7.
  • BOA, DH.İ.UM, 24/50.
  • BOA, DH. ŞFR, 52/39.
  • BOA, HR.SYS, 2227/30.
  • BOA, HR. SYS, 2417/64.
  • BOA, HR. SYS, 2421/9.
  • BOA, HR. SYS, 2434/1.
  • BOA, HR. SYS, 2446/30.
  • BOA, HR.TO, 546/49.
  • BOA, MF.MKT,1213/56.
  • BOA, MV, 209/96.
  • BOA, Y.PRK.TKM, 22/ 60.
  • Ak, S.A. (2004), Girit’ten İstanbul’a Bahaettin Rahmi Bediz. İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Akyurt, Ç. (2015), Birinci Dünya Savaşında Osmanlı Hilal-İ Ahmer Cemiyeti’nin Sanatsal Faaliyetleri. Tarih İncelemeleri Dergisi, 30(2), 413-428.
  • And, M. (1992), Türk Tiyatro Tarihi. İstanbul: İletişim Cep Üniversitesi Yayınları.
  • And, M. (2004), Başlangıcından 1983’e Türk Tiyatrosu Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Bağcı, S. (2006), Osmanlı Resim Sanatı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
  • Başbuğ, F. (2016), Türk Resim Sanatında Savaş Yılları. Akdeniz Sanat Dergisi, 9(19), 48–61.
  • Çetişli, İ. (2007), İkinci Meşrutiyet Döneminde Ortaya Çıkan Fikrî, Siyasî Hareketler ve Türk Edebiyatına Yansımaları. İkinci Meşrutiyet Dönemi Türk Edebiyatı, 125–364.
  • Demirbaş, A. (2009), Birinci Dünya Savaşının Sanat Ortamına Etkisi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • Eryılmaz, D. (2015), Edebiyatta Birinci Dünya Savaşı/Fransız, Türk ve Ermeni Literatürlerinde Birinci Dünya Savaşı Anıları. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • Evren, B. (1995), Sigmund Weinberg: Türkiye’ye Sinemayı Getiren Adam. İstanbul: Milliyet Yayınları.
  • Evren, B. (2000). Türk Sinemasında İlk Sansür Ya Da Abdülhamit ve Sinema. Türk Sinemasında Sansür, Ankara: Kitle Yayıncılık.
  • Gombrich, E. H. (1992). Sanatın öyküsü. (Çev. Bedrettin Cömert). İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Giray, K. (1999), Osmanlı İmparatorluğu’nda Heykel Sanatının Gelişim Çizgisi. Osmanlı Ansiklopedisi, 11, 491–495.
  • Giray, K. (2004), Cumhuriyet’in İlk Ressamları. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.
  • Gören, A. K. (1997), Türk Resim Sanatında Şişli Atölyesi ve Viyana Sergisi. İstanbul: Şişli Belediyesi Yayınları.
  • Gülboy, B. S. (2014), Tarihçilerin Savaşı: Birinci Dünya Savaşının Kökenleri, Nedenleri ve Başlangıcı Üzerine Uluslararası Literatürün Haklılık Mücadelesi. 100. Yılında I. Dünya Savaşı, TYB Akademi, 4 (11), 51- 69.
  • Keskin, C. (2014), I. Dünya Savaşı ve Sonrası Türkiye’de Kültür Sanat Ortamı ve Türk Resmi. Akademik Bakış, 7 (14), 263–279.
  • Köroğlu, E. (2004), Türk Edebiyatı ve Birinci Dünya Savaşı (1914–1918) Propagandadan Milli Kimlik İnşasına. İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Künüçen, H.ve Künüçen, A. Ş. (2002), Sinemanın Türkiye’ye Girişi ve İlk Yılları. Türkler Ansiklopedisi, 15, 524–533.
  • Nutku, Ö. (1969), Darülbedayi’nin Elli Yılı, (Darülbedayi’den Şehir Tiyatrosu’na). Ankara: Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayını.
  • Odabaş, B. (2006), Türk Sinemasının Kuruluşunda Ordunun Rolü, Belgesel Film Kurtuluş Savaşı Filmleri. İ.Ü. İletişim Fakültesi Dergisi, 24, 205–212.
  • Onaran, A. Ş. (1994). Türk sinema tarihi. İstanbul: Kitle Yayınevi.
  • Osmanlı belgelerinde ı. dünya harbi I, II. (2013). İstanbul: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayınları.
  • Ortak, Ş. (2016). I. dünya savaşı sırasında Osmanlı ve Habsburg hanedanları arasındaki ilişkiler. A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 56, 1309–1338.
  • Özalp, N. (1997). Türk musikisi tarihi. Ankara: TRT Müzik Dairesi Başkanlığı Yayınları.
  • Özen, N. (1970). Türk sinemacı Fuat Uzkınay. İstanbul: Türk Sinematek Derneği Yayınları.
  • Papila, A. (2015). Osmanlı imparatorluğu’nun batılılaşma döneminde resim sanatının ortaya çıkışı ve osmanlı kimliğinin resimsel anlatımı. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(1),117–134.
  • Sayılır, B., Karataş, M. ve Borlat, B. (2013). Harb-i umumi panoraması. İstanbul: Türk Dünyası Yayınları.
  • Selvi, H. ve Satan, A. (2015). Harb-i umumi panoraması. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
  • Sezer, C. (2014). Hilâl-i ahmer cemiyeti hanımlar merkezi dârüs-sanâ’ası. History Studies, 6(3), 311– 322.
  • Smith, L. (2012). Cephede anlatı ve kimlik teori ve bitli piyade. 1.Dünya Savaşı ve 20. Yüzyıl, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • Şahin A.N.E. ve Kayalıoğlu, S. (2006). I. dünya savaşı’nın Avrupa resim sanatına etkileri. Gazi Akademik Bakış, 19, 183–206.
  • Şerifoğlu, Ö. F. (2003). Resim tarihimizden: Galatasaray sergileri 1916-1951. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • Temel, M. (1998). İşgal yıllarında İstanbul‟un sosyal durumu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  • Türkmen, F. N. (2009). Sanat tarihinde öncü kurum ve kuruluşlar. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7(14), 609–627.
  • Ulu, C. (2012). Çanakkale muharebeleri sırasında basının propaganda aracı olarak kullanılması: harp mecmuası örneği. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 10 (12), 61–83.
  • Ulusoy, M. D. (2005). Sanatın sosyal sınıfları. Ankara: Ütopya Yayınevi.
  • Yeşilyurt, M.B. ve R. Can. Hilal-i Ahmer Sanat Faaliyetleri. http://kizilaytarih.org/dosya011.html, (Erişim Tarihi: 12.02.2017).
  • Yılmaz, A. (2015). Osmanlı‟da Bir „Ecnebi‟: Sigmund Weinberg, http://www.tsa.org.tr/tr/yazi/yazidetay/115/osmanli%E2%80%99da-bir- %E2%80%98ecnebi%E2%80%99--sigmund-weinberg, (Erişim tarihi: 03.04.2017)
APA ERSAY YÜKSEL A (2021). I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. , 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
Chicago ERSAY YÜKSEL Ayşe I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. (2021): 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
MLA ERSAY YÜKSEL Ayşe I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. , 2021, ss.441 - 462. 10.17755/esosder.616227
AMA ERSAY YÜKSEL A I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. . 2021; 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
Vancouver ERSAY YÜKSEL A I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. . 2021; 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
IEEE ERSAY YÜKSEL A "I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR." , ss.441 - 462, 2021. 10.17755/esosder.616227
ISNAD ERSAY YÜKSEL, Ayşe. "I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR". (2021), 441-462. https://doi.org/10.17755/esosder.616227
APA ERSAY YÜKSEL A (2021). I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik), 20(77), 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
Chicago ERSAY YÜKSEL Ayşe I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik) 20, no.77 (2021): 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
MLA ERSAY YÜKSEL Ayşe I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik), vol.20, no.77, 2021, ss.441 - 462. 10.17755/esosder.616227
AMA ERSAY YÜKSEL A I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik). 2021; 20(77): 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
Vancouver ERSAY YÜKSEL A I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik). 2021; 20(77): 441 - 462. 10.17755/esosder.616227
IEEE ERSAY YÜKSEL A "I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR." Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik), 20, ss.441 - 462, 2021. 10.17755/esosder.616227
ISNAD ERSAY YÜKSEL, Ayşe. "I.DÜNYA SAVAŞI YILLARINDA OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN SANATLAR". Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (elektronik) 20/77 (2021), 441-462. https://doi.org/10.17755/esosder.616227