Yıl: 2021 Cilt: 32 Sayı: 1 Sayfa Aralığı: 190 - 214 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 23-11-2021

Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti

Öz:
Kur'an'a göre kıyâmet vakti belirsiz olmakla birlikte yine onda, kıyâmeti gösteren bazı işaretler bulunmaktadır. Ye’cûc ve Me’cûc, dâbbetu’l-arz, Duhân ve şakku’l-kamer şeklinde sıralanan bu alâmetlerin kıyâmet sürecinin ilk evreleri olması da mümkündür. Tarihsel süreçte Kur'an'da bahsi geçen bu alâmetlere uydurma, zayıf veya âhâd niteliğinde çeşitli rivayetlerle çok sayıda ilavede bulunulmuştur. Bu ilaveler, çeşitli rivayet metinleriyle sağlanmıştır. Hiçbiri mütevâtir olmayan bu rivayetlerde Hz. İsâ’nın nüzulü, mehdî ve deccâlin zuhuru gibi üzerinde çokça polemik üretilmiş alâmetler de bulunmaktadır. Mütevâtir olmayan rivayetlerle inanç oluşturulamayacağı ilkesinden hareketle Kur'an'a ilaveten sıralanan bu hususların kabulü tartışmalıdır. Bu bağlamda kıyâmet alâmetleri olarak ortaya konulan uzun listelerin büyük bir kısmının dönemsel sosyolojik gelişmeleri işaret etmesinden maada bir kısmının da çevre kültür ve inanç mensuplarının tezlerinden etkilenilerek tesis edildiği anlaşılmaktadır. Özellikle Hz. İsâ’nın nüzulü, mehdî ve deccâlin zuhuru iddialarının böylesi bir konseptte geliştiği anlaşılmaktadır. Bunlardan mehdînin zuhuru, önce Şîî Müslümanların yaygın olduğu ortamda siyasî yenilginin verdiği burukluğu teselli amacıyla geliştirilmiş ve oradan etkilenen Sünnî kanadın benimsemesiyle yaygınlık kazanmıştır. Hz. İsâ’nın nüzulü ve deccâlin kabulü ise başta Hıristiyan ve diğer yabancı unsurların tesiriyle geliştirildiği anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelime:

The Nature of Sings of Doom From the Kalamic Perspective

Öz:
It is unknown that when is the doomsday according to Quran. But accordingly, the Quran tells some sings of Doom. Gog and Magog, Dabbatu al-Ardh, Dukhan, cracking of the moon are some of those. Throughout the history numerous different incorrect rumors have been added to these. In these rumors there have been problematic news as well; to name a few returning Jesus to the world and different perceptions of Mahdi-Dajjal figures. It is unacceptable to consider these information correct as weak news cannot be base for faith of human being. Additionally, some of these signs of doom relate to sociological situation of the time period and others relate to different cultures and religions ideologies that are being exist in the same area. Especially returning Jesus to the world and different perceptions of Mahdi-Dajjal figures are quite obvious examples for this situation. For instance, understanding of Mahdi first took place in Shii areas cause of defeats in wars and then Sunni areas transferred this ideology. On the other hand, coming Jesus again and upcoming Dajjal perceptions are basing on Christianity and other religious understandings.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
0
0
0
  • Abduh, Muhammed- Muhammed Reşid Rıza. Menar tefsiri: Tefsiru’l-Kur’ani’l-hakim tefsiru’l-menar, çev. İbrahim Tüfekçi, İstanbul: Ekin Yayınları, 2012.
  • Ağkuş, Yusuf. “İnşikâk-ı Kamer Konusunda Sünnî Tefsirlerde İlhâd İddiaları”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XVII/33, (2019), 1-33.
  • Akgün, Hüseyin. “İnşikâk-ı Kamer Hâdisesi (Rivayetlerin Aslu’l-Hadîs ve Hadis Coğrafyası Açısından Ele Alınması)”. Siyer Araştırmaları Dergisi, 3, (2018), 33-54.
  • Akın, Murat. “Günümüzde Bazı Marjinal Mehdî Tiplemeleri ve Söylem Analizleri”. Kelam Araştırmaları Dergisi [Kader], XVI/1, (2018), 66-88.
  • Akman, Mustafa. “Kelâmî Perspektifle Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10/50, (2017), 833-862.
  • Akman, Mustafa. “Mehdî İnancı Özelinde İlmî Çalışmalar İle Günümüz Toplumunun Geleneksel Anlayışı Arasında Görülen Uyuşmazlıklar, Bunun Yansımaları ve Çözüm Önerileri”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10/51, (2017), 1209- 1233.
  • Akman, Mustafa. Celâleddin ed-Devvânî’nin Kelâm Sistemi. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
  • Akman, Mustafa. Hadis - Sünnet İlişkisi ve Toplumun Algısı. İstanbul: Çıra Yayınları, 2011.
  • Akman, Mustafa. İbn-i Arabî: Kelami Tartışmalar, Sorular, Şüpheler. İstanbul: Ekin Yayınları, 2017.
  • Akman, Mustafa. “Devvânî’nin Akâidu’lAdudîyye Şerhi ve Kelâmcılığı”. e-Makâlât Dergisi, X/2, (2017), 471-530.
  • Akman, Mustafa. Celaleddin ed-Devvânî: Ahlaki, Siyasi, Felsefi, Tasavvufi ve Kelami Görüşleri. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2017.
  • Altuntaş, Süleyman. Kıyâmet alâmetleri (on alâmeti bir arada zikreden rivâyetlerin tahlîli). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
  • Arslan, İhsan. “Hissî Mucize Olarak Hz. Peygamber’e İsnad Edilen İnşikâku’lKamer Hadisesine Farklı Bir Yaklaşım”, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 12, (2017), 13- 48.
  • Askalânî, İbn Hacer. Fethu'l-Bârî bi-Şerhi Sahihi'l-Buhârî. tahkik Ş. el-Arnaut, A. Mürşid, A. Berhum, H. Abdulgafur, 1. bsk., Dımaşk: er-Risaletu’l-Alemiyye, 2013/1434.
  • Atasağun, Galip. “Hıristiyanlıkta Kıyâmet Alâmetleri ve Dünyanın Sonu”. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8, (1998), 111-140.
  • Atay, Mehmet. Kütüb-i Sitte’deki Mehdi Hadislerinin Dinler Tarihi Açısından İncelenmesi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2003.
  • Atik Gürbüz, İncinur. “Osmanlı Metinlerinde Mehdi Tasavvurları”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 89, (2019), 11-41.
  • Aydın, Hüseyin. “Kur’an Bütünlüğü Açısından Hz. Îsâ’nın Âkıbeti Meselesi”. Kelam Araştırmaları Dergisi [Kader], VI/2, (2008), 17-46.
  • Aydın, Mahmut. “Hz. İsa’nın Akıbeti Sorunu, Mesih ve Mehdi Tartışmaları”. Samsun’da Kur’an Günleri XI. Samsun: Kur’an Sempozyumu: Kur’an ve Risalet (25-26 Ekim 2008), (2009), 225-258.
  • Aydın, Ömer. İslam İnanç Esasları. 3. bsk., İstanbul: İşaret Yayınları, 2015.
  • Aydın, Süleyman. “Kur’ân Lügatı İlmi Açısından Hz. Îsâ’nın (a.s.) Ref’i ve Nüzûlü”, Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, V, 9, (2015), 53- 112.
  • Ayğan, Fadıl. “Geleceğe Dönük Kurtarıcı Beklentisinin Apokaliptik Temelleri: Mesih/Mehdi Tasavvuruna İlişkin Bir Analiz”. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, VI/2, (2019), 225-259.
  • Aygan, Fadıl. “Mehdi ve Deccal İnancı”. Günümüz Kelam Problemleri, 367-381, ed. Recep Ardoğan. İstanbul: Ekin Yayınları, 2017.
  • Azimli, Mehmet. “Şakku’l-Kamer Olayı Çerçevesinde Bazı Tahliller”. Hikmet Yurdu, II/3, (2009), 95-110.
  • Bağdâdî, Abdulkahir. Usûlu'd-Din. Beyrut: Dâr'ul-Âfâk'il-Cedide, 1981.
  • Baş, Eyüp. “Binyılcılık ve Osmanlı Toplumunda Hicrî Milenyum Kıyamet Beklentisi ile İlgili Bazı Veriler”. Dinî Araştırmalar, VII/21, (2005), 163-178.
  • Balkan, Fatih. Selçuk Balıkçı. Ömer Faruk Mesci. Hakk Dinin Bâtıl Yorumları'na Cevaplar, 3. bsk., İstanbul: Misvak Neşriyat, 2014.
  • İzzetbegoviç, Aliya. İslam Deklarasyonu (Müslüman Halkların Ve Müslümanların İslamlaşmasına Dair Bir Program). çev. Rahman Ademi, 4. bsk., İstanbul: Fide Yayınları, 2010.
  • Beki, Melahat. Said Nursi'nin Tasavvufî Görüşleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
  • Berzencî, Muhammed b. Abdirresul Şehrezuri. el-İşâʿa li-eşrâṭi’s-sâʿa. i’dad: M. Zekeriyyâ el-Kandehlevi. 3. bsk., Cidde: Dâru’l-Minhac, 1997/1417.
  • Beyzâvî, Nasıruddin. Envaru't-Tenzil ve Esraru't-Te'vil, Beyrut: Daru’l-Fikr, ty.
  • Bıyık, Mustafa. “Hıristiyan Teolojisinde Deccal ve Yecüc-Mecüc Kavramları Üzerine Bir Değerlendirme”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, VI, 11, (2007/1), 53-79.
  • Bodur, Osman. “Hadislere Göre Deccâlin Özellikleri”. Kırgızistan: Akademik Bakış Dergisi (E-Dergisi), Ocak-Şubat 59, (2017), 90-102.
  • Câbirî, Muhammed Âbid. Arap-İslâm Siyasal Aklı. çev. Vecdi Akyüz. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2001.
  • Canan, İbrahim. Kütüb-i Sitte Hadis Ansiklopedisi. İstanbul: Akçağ Yayınları, t.y.
  • Cebecioğlu, Ethem. “Haydar el-Âmülî”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 17/26-27, İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  • Cerrahoğlu, İsmail. “Ye’cüc-Me’cüc ve Türkler”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 20, (1975), 97-125.
  • Çağlayan, Mehmet. Ehl-i Sünnet Akidesi. İstanbul: Kayıhan Yayınları, 2009.
  • Çağrıcı, Mustafa. "İbn Sayyâd". Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 20/305-306, İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
  • Çelebi, İlyas. "Deccâl". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 9/69-72, Ankara: TDV Yayınları, 2019.
  • Çelebi, İlyas. "Fiten ve Melâhim". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 13/149- 153, İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
  • Çelebi, İlyas. "İnşikaku’l-Kamer". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 22/343- 345, İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  • Çelebi, İlyas. "Ye’cûc Ve Me’cûc". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 43/373- 375, İstanbul: TDV Yayınları, 2013.
  • Çelebi, İlyas. “Îsâ (Kelâm)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/472-473. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  • Çelebi, İlyas. İtikadî Açıdan Uzak ve Yakın Gelecekle İlgili Haberler: (fiten-melahimkıyamet alametleri). İstanbul: Kitabevi, 1996.
  • Çelik, Hüseyin. “Kur’an’da “Dâbbetü’l-Arz”. Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, I, 1, (2013), 41-57.
  • Çınar, Mahmut. “Mehdilik”. Sistematik Kelam, 317-332, edt. Mehmet Evkuran. Ankara: Bilay Yayınları, 2019.
  • Demir, Habip. “Klasik Bir Kavramın Modern Dönemde Dönüşümü: Said Nursî’nin Mehdî Tasavvuru”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, X/23, (2019/2), 555-578.
  • Demirci, Kürşat. "Deccâl". Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 9/67-69, Ankara: TDV Yayınları, 2019.
  • Demir, Mahmut. “Tarihsel Bağlamından Koparılmış Bir Hadis: -“O’nu Azgın Bir Topluluk Öldürecek…” Rivâyeti Üzerine Bir İnceleme-”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VII/3, (2007), 143-164.
  • Derveze, Muhammed İzzet. et-Tefsirü'l-hadis: nüzul sırasına göre Kur'an tefsiri. trc. Ekrem Demir. İstanbul: Ekin Yayınları, 1997.
  • Devvânî, Celâleddin. Celâl Şerhu’l-Akâidi’lAdudîyye, Matbaa-ı el-Hac Muharrem Efendi el-Bosnevî, yy., İstanbul, 1290.
  • Ebu Reyye, Mahmud. Muhammedi Sünnetin Aydınlatılması. trc. Muharrem Tan. İstanbul: Yöneliş Yayınları, 1988.
  • Erdemci, Cemalettin. “Kelam İlminde Haberin Epistemolojik Değeri”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VI/1, (2006), 153-176.
  • Erdemci, Cemalettin. “Hz. Muhammed (sav) ile Vefâtından Sonra İrtibat Kurmanın İmkânı”. Hz. Peygamber’in Nübüvvetinin Süresi ve Kapsamı Çalıştay Bildiri ve Müzakere Metinleri 17-19 Ekim 2014, (2015), 27-49.
  • Erkol, Ahmet. “Hz. Peygamber’in Mu‘cizesi Meselesi ve Nübüvvetin İspatında İnşikakı Kamer (Ayın Yarılması) Hadisesi ile İlgili Bir Değerlendirme”. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, I, (1999), 261- 298.
  • Esen, Muammer. İman, İmanla İlişkili Kavramlar ve Temel İnanç Esasları. Ankara: İlâhiyat Yayınları, 2006.
  • el-Eş’arî, Ebu'l-Hasen. İslâm İnanç Esasları (elİbâne an Usuli'd-Diyâne). çev. Mehmet Kubat. İstanbul: İşrak Yayınları, 2008.
  • Fatiş, Emrullah. Hz. İsa Paradigması. Konya: Eğitim Yayınları, 2016.
  • Fatiş, Emrullah. “Hz. İsa’nın Mehdi ve Deccalle İlişkilendirilmesi Üzerine”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 33, (2012), 175-190.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “İsnâaşeriyye”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 23/142-147, İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  • Fığlalı, Ethem Ruhi. “Mesih ve Mehdi İnancı Üzerine (Mezhepler Tarihi Açısından Bir Bakış)”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XXV, (1981), 179-214.
  • Gök, Mustafa. Risale-i Nur Külliyatına Eleştirel Bir Yaklaşım. İstanbul: Süleymaniye Vakfı Yayınları, 2013.
  • Hakyemez, Cemil. “Mehdî Düşüncesinin İtikadîleşmesi Üzerine”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, III/5, (2004/1), 127-144.
  • el-Halîmî, Hüseyin b. Hasan. el-Minhâc fî Şuʿabi’l-Îmân, nşr. Hilmî Muhammed Fûde, 1. Bsk., Beyrut: Daru’l-Fikr, 1399/1979.
  • Harputî, Abdullatif (1332/1914). Tenkihu'lKelam fî Akaidi Ehli'l-İslâm. 2. bsk., Dersaâdet: Necm-i İstikbal Matbaası, 1330.
  • Harman, Ömer Faruk. "Îsâ". Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 22/465-472, İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  • Hodgson, Marshall G.S. İslâm’ın Serüveni bir dünya medeniyetinde bilinç ve tarih: İslamın klasik çağı. İstanbul: İz Yayıncılık, 1993.
  • el-Hut el-Beyrutî, Muhammed b. Derviş Muhammed. Esna'l-Metalib fî Ehâdîsi Muhtelifi'l-Meratib, Tertib: Abdurrahman Muhammed b. Derviş el-Beyrut Muhammed el-Hut, tahkik: Mustafa Abdulkadir Ata, Beyrut: Daru’l-Kutubi’lİlmiyye, 1997/1418.
  • İbn Haldûn. Mukaddime. çev. Halil Kendir. İstanbul: Yeni Şafak Promosyon, 2004.
  • İbn-i Abidîn, Muhammed Emin. Reddü'l-Muhtar ale'd-Durrü'l-Muhtar. çev. Ahmet Davudoğlu, İstanbul: Şamil Yayınları, 1982.
  • İbn Kuteybe. Hadis müdafası Te'vilu muhtelifi'lhadis. trc. M. Hayri Kırbaşoğlu. İstanbul: Kayıhan Yayınevi, 1979.
  • İbn Teymiyye, Ahmed. Mecmuu’l-Fetava. haz. Amir Cezzar, Enver Baz. 3. bsk., Daru’lVefa, 2005/1426.
  • İbn Teymiyye, Ahmed. Minhacu's-Sünneti'nNebeviyye. tahkik: Muhammed Reşad Salim, 1. Bsk., Müessesetu Kurtuba, 1986/1406.
  • İlhan, Avni. “Kütübü Sittedeki Hadislere Göre Mehdilik”. Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7, (1992), 101-124.
  • İlhan, Avni. Mehdilik, İstanbul: Beyan Yayınları, 1993.
  • İlmihal (İman ve İbadetler). Yaz. Kollektif, 18. bsk., Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2012.
  • İsfahanî, Ragıb. Müfredat / Kur'an Istılahları Sözlüğü. çev. M. Yolcu- A. Güneş, İstanbul: Çıra Yayınları, 2006.
  • İzmirli, İsmail Hakkı. “Mehdi Meselesi”. sdlş. Ali Duman. Hikmet Yurdu, III/6, İbn Rüşd Özel Sayısı, (2010), 339-346.
  • İbn Ebi'l-İzz el-Hanefi. el-Akidetü't Tahâviyye ve Şerhi. trc. M. Beşir Eryarsoy, İstanbul: Guraba Yayınları, 2002.
  • Kalkan, Ahmed. Kur'an Kavramları Serisi İtikadi Kavramlar 8. İstanbul: Yayınevi yok 2011.
  • Kandemir, Mehmet Yaşar. Hadis Karşıtları Ne Yapmak İstiyor?. 2. Bsk., İstanbul: Tahlil Yayınları, 2018.
  • Kara, Mustafa. “Hazreti Peygamber'in Tasavvufi Düşüncedeki Yeri”. Diyanet İlmi Dergi, 25/4, (1989), 221-237.
  • Karaman, Hayrettin. “Hz. İsa Ve Mehdi”. Yeni Şafak 23.12.2011. http://www.yenisafak.com/yazarlar/hayretti nkaraman/hz-isa-ve-mehdi-30303 (Erişim: 18.09.2020)
  • el-Katib, Ahmed. Şiada Siyasal Düşüncenin Gelişimi -Şuradan Velayet-i Fakihe-. çev. Mehmet Yolcu. Ankara: Kitabiyat Yayınları, 2005.
  • Kesik, Derya Yörük. Said Nursi’nin Risalelerinde Mehdilik Telâkkisi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
  • Kılavuz, Saim. Anahatlarıyla İslâm Akâidi ve Kelâm’a Giriş. 15. bsk., İstanbul: Ensar Neşriyat, 2010.
  • Kılıç, İsmail. “Üslubu’l-Kur’ân Açısından İnşikâk-ı Kamer Hadisesi”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, VIII/1, (2020), 251-276.
  • Kırbaşoğlu, M. Hayri. "Hz. İsa'yı Gökten İndiren Hadislerin Tenkidi". İslamiyat, III/4, (2000), 147-168.
  • Korkmazgöz, Rıza. “Meâd: Kıyamet Alametleri”. Sistematik Kelam, edt. Mehmet Evkuran. 541-460, Ankara: Bilay Yayınları, 2019.
  • Lekanî, Burhâneddin İbrâhim Mâlikî. Şerhu enNazım ale’l-Cevhere Hidâyetu’l-Mürid li Cevheret’it-Tevhid. Tahkîk: Mervân Hüseyin M. Abdussalihin, Kahire: Dâru’lBasair,1430/2009.
  • Malkoç, Bülent. Kıyamet Alâmetleri ve Gelecek Haberleri Konusunda Hadislerle Kitabı Mukaddesin Karşılaştırılması. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  • Meral, Yasin. “Ye’cûc ve Me’cûc Kelimelerinin Etimolojisine Dair”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, LIX, 2, (2018), 161-169.
  • Mevdudi, Ebu'l Ala. Fetvâlar. çev. M. Osmanoğlu- A. H. Chohan. İstanbul: Nehir Yayınları, 1990.
  • Musaoğlu, Ahmet. İsasız Mehdisiz İslam olmuyor mu?. Ankara: Kim Yayınları, 2006.
  • Naim, Ahmed- Kamil Miras. Sahih-i Buhari muhtasarı Tecrid-i Sarih Tercemesi. 5. bsk., Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 1979.
  • Nevevî, Ebu Zekeriyyâ Yahyâ. Sahihu Müslim bi Şerhi’n-Nevevî. (Muvafık li’l-mu’cemi’lmüfehres li-elfazi’l-hadis), 2. bsk., Müessesetu Kurtuba, 1994/1414.
  • Öz, Mustafa. “Mehdîlik”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 28/384-386, Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  • Öz, Mustafa. “Şîa”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 39/111-114, İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Özdemir, Metin. İslam İnanç Esasları. Ankara: Bilay Yayınları, 2017.
  • Özkan, Sümeyra. Müslüman Kelamında Kıyâmet Alâmetleri. Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  • Öztürk, Mustafa. “Beklenen Kurtarıcı (Mehdî) İnancının Günümüze Yansımalarına Genel Bir Bakış”. Beklenen Kurtarıcı İnancı, 353-376, İstanbul: Kuramer Yayınları, 2017.
  • Öztürk, Mustafa. Kıssaların Dili. Ankara: Kitabiyat Yayınları, 2006.
  • Paçacı, Mehmet. “Hadis’te Apokaliptisizm veya Fiten Edebiyatı”, İslâmiyât, I/1, (1998), 35- 53.
  • Paçacı, Mehmet. Kur’an ve Ben Ne Kadar Tarihseliz?. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2002.
  • Pezdevî, İmam Ebul Yusr Muhammed, Ehli Sünnet Akaidi, çev. Şerafeddin Gölcük, 3. Bsk., İstanbl: Kayıhan Yayınları 1994.
  • Râzî, Fahreddin, Allah’ın Aşkınlığı/ Esasu'ttakdîs fî ilmi'l-kelâm. çev. İ. Coşkun. İstanbul: İz Yayınları, 2006.
  • er-Râzî, Fahruddin. Tefsir-i Kebir Mefâtihu’lGayb. Ankara: Akçağ Yayınları, 1990.
  • Sakallı, Talat. “Sünnetin Güncel Yorumu: Kıyamet Alâmetleri İle İlgili Hadislere verilen Anlamlara Eleştirel Bir Bakış ve İlgili Hadislerin Anlaşılmasına Yönelik Farklı Bir Teklif”. Sünnetin Bireysel ve Toplumsal Değişimdeki Rolü -Sempozyum- (11- 12.05.2007), 162-178. Meram/Konya, Konevi Kültür Merkezi, 2008.
  • Sarıkçıoğlu, Ekrem. "Mehdî". Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 28/369-371, Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  • Sarıtoprak, Zeki. İslâm'a ve Diğer Dinlere Göre Deccal. İstanbul: Yeni Asya Yayınları, 1992.
  • Sarıtoprak, Zeki. “Dâbbetü'l-Arz”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 8/393-395, Ankara: TDV Yayınları, 1993.
  • Sarıtoprak, Zeki. “Deccâl (İslâmiyet’te Deccâl)”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 9/69- 72, İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
  • Sarmış, İbrahim. Hz. İsa ve Mesih İnancı. İstanbul: Ekin Yayınları, 2007.
  • Sarmış, İbrahim. Teorik ve Pratik Açıdan Tasavvuf ve İslam. 7. bsk., İstanbul: Ekin Yayınları, 2014.
  • Sarp, Refiye Öznil. Fiten ve Melâhim Edebiyatı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
  • Seyhan, Ahmet Emin. “Ye’cûc ve Me’cûc’un Türkler Olduğunu Haber Veren Rivayetler Üzerine Bir Değerlendirme”. Hikmet Yurdu Düşünce-Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, X, 19, (2017), 65-97.
  • Seyhan, Ahmet Emin. “Kıyamet Öncesi Seddi Delecek Ye’cûc ve Me’cûc’un Nasıl Helak Edileceğine İlişkin Hadisler Üzerine Bir Değerlendirme”. Iğdır Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10, (2017), 45-83.
  • Sünetci, Ahmet. Kıyamet alametlerinin akli ve nakli temelleri. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
  • Şaşa, Mehmet. “Niyazi Mısrî’nin Perspektifinden Kıyamet Alametleri”. Uluslararası Geçmişten Günümüze Malatyalı İlim ve Fikir İnsanları Sempozyumu, (17-19 Kasım 2017), I, 581-597, Malatya, 2018.
  • Şeltut, Mahmud. “İsâ’nın Ref'i”. çev. E. Ruhi Fığlalı, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 23, (Ankara, 1978), 319-324.
  • Şeyh Sadûk, Ebu Câfer M. b. Ali İbn Bâbeveyh el-Kummî. Risâletu’l-İtikadâti’l-İmâmiyye (Şiî İmâmiyye’nin İnanç Esasları). çev. E. Ruhi Fığlalı, Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1978.
  • Şık, İsmail - Yusuf Gökalp. “Sosyal Teoloji Bağlamında "Mehdilik" Algısına Bir Bakış: İzmirli İsmail Hakkı ve Cemaleddin Afgânî Karşılaştırması”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, III/3, (2014), 468- 490.
  • Şimşek, Halil İbrahim. “Kıyâmet ve Alâmetlerinin Tasavvufî Tecrübe Açısından Yorumlanışı”. Tasavvuf Dergisi, 8/19, (2007), 123-142.
  • Şimşek, Özkan. “Mehdilik ve Nüzûl-ı İsa Tartışmalarında Mutezilî Yaklaşım”. Yakın Doğu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, IV, 2, (2018), 273-316.
  • Şimşek, Özkan. Mehdilik ve Nüzûl-i İsa Tartışmaları -İslam’ın Klasik Çağında Eskatolojik Kurtarıcı İnancı-. İstanbul: Fecr Yayınevi, 2019.
  • Taftazânî, Sadettin. Şerhu'l-Akâid: Kelâm İlmi ve İslâm Akâidi. çev. ve haz. Süleyman Uludağ. 7. bsk., İstanbul: Dergâh Yayınları, 2015.
  • Teftâzânî, Sadettin. Şerhu'l-Makâsıd. İstanbul: 1305.
  • Tahâvî, Ebu Ca‘fer (ö.321/933). el-Akidetu'tTahaviyye Beyânu Akideti Ehli's-Sünne ve'l-Cemaa. Beyrut: Daru İbni Hazm, 1995/1416.
  • Tekin, Davut. Hz. İsa'nın Nüzulü İle İlgili Rivayetlerin Tahric ve Tenkidi - Hicri 153 ve 241 Tarihleri Arası Hadis Eserleri Örneklemi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
  • Topaloğlu, Bekir. "Âhiret". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 1/543-548, İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
  • Topaloğlu, Bekir. "Kıyamet". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 25/516-522, Ankara: TDV Yayınları, 2002,
  • Topaloğlu, Bekir. Emâlî Şerhi. 3. bsk., İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı, 2013.
  • Tottoli, Roberto. “Son Zamanlarda Telif Edilmiş Bazı Kitaplarda Deccale Dair Hadis ve Rivayetler”. çev. İbrahim Kutluay. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, II/4, (2011/2), 143-169.
  • Tuveycirî, Ebu Abdullah Hammûd. İthâfu’lcemâʿa bimâ câʾe fi’l-fiten ve’l-melâḥim ve eşrâti’s-sâʿa. 2. bsk., Riyad: Dâru’sSumay‘î, 1414/1994.
  • Ünal, İsmail Hakkı. İmam Ebu Hanife'nin Hadis Anlayışı ve Mezhebinin Hadis Metodu. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1994.
  • Ünal, Mehmet. "Tefsir Kaynaklarına Göre Hz. İsa'nın Ölümü, Ref'i ve Nüzulü". İslamiyat, III/4, (2000), 133-146.
  • Ünal, Zeki. Hz. İsâ’nın Dönüşü Meselesi. Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2011.
  • Ünal, İsmail Hakkı. “Hz. Peygamber’in Dilinde Konuşturulan Tarih: ‘Yere Batırılacak Ordu’ Rivayeti”, İslâmiyât, I/2, (1998), 39- 51.
  • Üzüm, İlyas, “İsnâaşeriyye (Kelâm)”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 23/147-149, İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  • Vâbil, Yusuf b. Abdullah b. Yusuf. Eşrat'usSâa. 5. bsk., Riyad: Dar’u İbn'il-Cevzi, 1995.
  • Hurşidî, Vahid. “İbn Teymiyye’nin Hz. Mehdi Hakkındaki Görüşlerinin Tenkidi”. Misbah: İslamî Düşünce ve Araştırma Dergisi, VIII/15, (2019), 59-76 .
  • Veli, Haşim. “Kıyâmet Alâmetleri”. sdlş. Kâmil Çakın. Dinî Araştırmalar, VI/16, (2003), 183-198.
  • Waardenburg, Jacques. “Mesîh”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 29/306-309, Ankara: TDV Yayınları, 2004.
  • Yar, Erkan. “Müslüman Düşüncesinde İsa’nın Dünyaya İnişi Paradigması”. Dinî Araştırmalar, IV/10, (2001), 141-160.
  • Yavuz, Yusuf Şevki. "Mehdî (İslâm İnancında Mehdî)". Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 28/371-374, Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  • Yavuz, Yusuf Şevki. “Beklenen Kurtarıcı İnancının İslâm Akaidine Giriş Serüveni”. Beklenen Kurtarıcı İnancı, 177-219. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2017.
  • Yavuz, Yusuf Şevki. “Kıyamet Alâmetleri”. Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 25/522-525, Ankara: TDV Yayınları, 2002.
  • Yıldırım, Enbiya. Hadis problemleri. 3. bsk., İstanbul: Rağbet Yayınları, 2007.
  • Yurdagür, Metin. "Duhân". Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 9/546-548, İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
  • Yüceer, İsa. Kelam Fırkalarında Yöntem. Konya: Tablet Yayınları, 2007.
  • Yücel, Ahmet. “Mehdî Hadislerinin Temel Hadis Kaynaklarındaki Anlamı”. Beklenen Kurtarıcı İnancı, 141-173. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2017.
  • Yücel, Ahmet. “Mehdî İle İlgili Rivâyetlerin Bilgi Değeri”. Tarihten Günümüze Tartışmalı İnanç Meseleleri (Mehdilik, Nüzul-i İsa, Sihir, Ricalü’l-Gayb), ed. Mehmet Bulğen. 31-45, İstanbul: İFAV Yayınları, 2014.
APA AKMAN M (2021). Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. , 190 - 214.
Chicago AKMAN MUSTAFA Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. (2021): 190 - 214.
MLA AKMAN MUSTAFA Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. , 2021, ss.190 - 214.
AMA AKMAN M Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. . 2021; 190 - 214.
Vancouver AKMAN M Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. . 2021; 190 - 214.
IEEE AKMAN M "Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti." , ss.190 - 214, 2021.
ISNAD AKMAN, MUSTAFA. "Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti". (2021), 190-214.
APA AKMAN M (2021). Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. İslami Araştırmalar, 32(1), 190 - 214.
Chicago AKMAN MUSTAFA Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. İslami Araştırmalar 32, no.1 (2021): 190 - 214.
MLA AKMAN MUSTAFA Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. İslami Araştırmalar, vol.32, no.1, 2021, ss.190 - 214.
AMA AKMAN M Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. İslami Araştırmalar. 2021; 32(1): 190 - 214.
Vancouver AKMAN M Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti. İslami Araştırmalar. 2021; 32(1): 190 - 214.
IEEE AKMAN M "Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti." İslami Araştırmalar, 32, ss.190 - 214, 2021.
ISNAD AKMAN, MUSTAFA. "Kelâm Perspektifinden Kıyâmet Alâmetlerinin Mahiyeti". İslami Araştırmalar 32/1 (2021), 190-214.