KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM

Yıl: 2021 Cilt: 26 Sayı: 2 Sayfa Aralığı: 195 - 225 Metin Dili: Türkçe

KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM

Öz:
Bu makalede, Kur’an’ın sıklıkla atıfta bulunduğu havf (kaygı) ve reca’ (ümit) kavramları incelenmiştir. Amacımız bu kavramların semantik bir analizini ortaya koymak ve ilâhî kitapta bu kavramların hangi anlam çerçevesine sahip olduğunu tespit etmektir. Kur’an bütünlüğünde havf terimi çoğunlukla kaygı/endişe anlamında geçmektedir. Havf teriminin haşyet, ru‘b, rahbe, rav’, işfak, feza‛, heybet, vecs, vecel, vikâye kavramları ile ilişkili yönleri bulunmaktadır. Dini hususlarda yaşanan korkular süreklilik taşıdığında bu, kaygı durumunu ifade eder ki bunun bir mümin için faydalı tarafları söz konusudur. Nitekim sürekli bir zihin hali olarak kaygılar insanda, takvâ/sakınma, adalet, sıdk, vera/kaçınma, iffet gibi erdemleri ortaya çıkarmaktadır. Ancak Kur’ânî bakış açısı, insanın sürekli bir zihin hali olarak kaygı durumunun korku, hüzün ve darlık/dayk gibi duygulara dönüşmeden yaşanması gerektiği yönündedir. Kur’an’da sıkça ele alınan ümit/reca’ kavramı ise edilgen bir ruh haline değil, insanın bilinçli ve birtakım gerekleri yerine getirdikten sonra anlam bulan, bir anlamda hak edilen bir duyguya işaret etmektedir. Emel ve tama kavramları Kur’an’da reca’nın ilişkili olduğu kavramlardır. Bu doğrultuda çalışmamız, havf ve reca’ kavramlarının semantik analizini ortaya koymakta ve Kur’an’da bu kavramların hangi bağlamlarda ele alındığını incelemektedir. Anahtar Kavramlar: Kelâm, Kur’an, Havf, Reca’, Kaygı, Korku, Ümit.
Anahtar Kelime:

Konular:
Sosyal > Sosyal > Felsefe
Sosyal > Sosyal > Sosyoloji
Sosyal > Sosyal > İletişim
Sosyal > Sosyal > Din Bilimi

SEMANTICAL APPROACH TO THE CONCEPTS OF KHAWF AND RECA' IN THE QUR'AN

Öz:
In this article, the concepts of khawf (anxiety) and reja' (hope), which are frequently referred in the Qur'an, are examined. Our aim is to present a semantic analysis of these concepts and to determine which meaning frame these concepts have in the divine book. In the Qur'an, the term khawf is mostly refered to anxiety/worry. In the Holy Qur’an, the concept of havf has certain aspects in association with the concepts of khashyet, ru‘b, rahbe, rav’, ishfaq, feza‛, heybet, vecs, vecel and vikâye. If fears is permanently experienced in religious matters, this is defined a state of anxiety, which could provide useful aspects for a believer. However, the Qur'anic point of view is that the state of anxiety, as a constant state of mind, should be experienced without turning into feelings such as fear, sadness and depression (ḍayq). The concept of reja', which is frequently mentioned in the Qur'an, does not refer to a passive state of mind, but it signals to a well-deserved feeling that gains meaning after consciousness and fulfillment of certain requirements. In the Holy Qur’an, emel ve tama‘ are concepts associated with reja’. In this direction, our study reveals the semantic analysis of the concepts of khawf and reja' and examines the contexts in which these concepts are covered in the Qur'an.
Anahtar Kelime:

Konular:
Sosyal > Sosyal > Felsefe
Sosyal > Sosyal > Sosyoloji
Sosyal > Sosyal > İletişim
Sosyal > Sosyal > Din Bilimi
Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Abdülbâkî, Muhammed Fuâd. el-Mucem’ul-Müfehres li Elfâzı’l-Kur’âni’l-Kerîm. Kahire: Dâri’l-Kitabü’l- Mısır.
  • Abdülcebbâr, Kâdî. el-Muğnî fî Ebvâbi’t-Tevhîd ve’l-Adl, thk. İbrahim Medkur, Mustafa es- Sekâ, Mahmud Muhammed Kasım, Muhammed Ali en-Neccâr ve Ebû’l-Vefâ elĞanimî. Kahire: el-Müessesetü’l-Mısrıyyetü’l-Âmme, 1965.
  • Askerî, Ebu Hilal. el- Furuku’l- lügaviyye. thk. Husamuddin el- Kudsi. Beyrut, Darü’l- Kütübi’l- İlmiyye, 1981.
  • Askerî, Ebu Hilal. Arap Dilinde ve Kur’an’da Farklar Sözlüğü (el-Furûq fi’l-Luğa), çev. Veysel Akdoğan. İstanbul: İşaret Yayınları: 2009.
  • Aslan, İbrahim. “Kadı Abdülcebbar’da ve Kierkegaard’da Korkunun Teolojisi,” Felsefe Dünyası. 51 ( 2010), 186-211.
  • Atay, Hüseyin. Arapça-Türkçe Lügat. 2. Cilt. Ankara: Atay Kardeşler Yayınevi, 1964.
  • Bağdâdî, Abdulkahir. Ehl-i Sünnet Akâidi. trc. Ömer Aydın. İstanbul: İşaret Yayınları, 2016.
  • Bilgi, İsmail Hilmi. Kur’an’a Göre Korku. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2000.
  • Budak, Selçuk. Psikoloji Sözlüğü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2000.
  • Cevherî, İsmail b. Hammad. es- Sıhah: tacü’l- lugati ve sıhahi’l- Arabiyye. Mısır, Darü’l- Kütübi’l- Arabiyye, 1956.
  • Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi, 19. Basım, 2002.
  • Düzgün, Şaban Ali. Allah, Tabiat ve Tarih: Teolojide Yöntem Sorunu ve Teolojinin Meta- Paradigmatik Temelleri. Ankara: Lotus Yayınevi, 2005.
  • Düzgün, Şaban Ali. Sarp Yokuşun Eteğinde İnsan. Ankara: Lotus Yayınları, 2012.
  • Ezherî, Ebû Mansur Muhammed b. Ahmed b. Ezher el-Herevi. Mucemu tezhibi’l-lüga. thk. Riyad Zeki Kasım. Beyrut, Darü’l-Ma’rife, 2001.
  • Fazlur Rahman. Ana Konularıyla Kur’an. çev. Alparslan Açıkgenç. Ankara: Ankara Okulu, 2005.
  • Fîruzâbâdî, Mecdüddîn Muhammed b. Yakûb. Besâir Zevi’t-Temyîz fî Letaifi’l-Kitabi’l- Aziz. tahk. Muhammed Ali en-Neccar. Beyrut: el-Mektebetü’l-İlmiyye, 1963.
  • Freud, Sigmund. Endişe. çev. Leyla Özcengiz. İstanbul: Dergah Yayınları, 1992. 93.
  • Gazzâlî, Ebû Hâmid. Mizan’ul-ahlak (Ahlak Ölçüleri). çev. Ahmet Arslantürkoğlu. İstanbul: Sağlam Kitabevi, 1974.
  • Gazzâlî, Ebû Hâmid. Zübdet’ül-İhya. haz. Muhammed Cemaleddin el-Kasımî. çev. Ali Özek. İstanbul: Salah Bilici Kitabevi, 1973.
  • Geçtan, Engin. İnsan Olmak. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1999.
  • Gezgin, Ali Galip. “Eşanlamlılık Bağlamında Kur’an’da ‘Korku’ İfade Eden Kelimeler Üzerine Analitik Bir Değerlendirme”. İslami Araştırmalar Dergisi, 16/1 (2003), 38-62.
  • Güler, İlhami. İman Ahlak İlişkisi, Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2003.
  • Heidegger, Martin. Varlık ve Zaman. çev. Kaan H. Ökten, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2008.
  • Horney, Karen. Çağımızın Nevrotik Kişiliği. çev. Selma Koçak. Ankara: Doruk Yayınları, 2003.
  • Izutsu, Toshihiko. Kur’an’da Dini ve Ahlaki Kavramlar. çev. Selahattin Ayaz. Ankara: Pınar Yayıncılık, 2012.
  • İbn Faris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Zekeriya. Mu’cemu’l-mekayısı’l-lüga. thk. Abdu’s-Selâm Muhammed Hârûn. Beyrut: 1991.
  • İbn Fâris, Ebü’l- Hüseyn Ahmed b. Zekeriyya. Mucemü makayisi’l- lüga. thk. Abdüsselam M. Harun. İran, Darü’ l- Kütübi’l- İlmiyye, 1389.
  • İbn Sa’d, Muhammed Ebû Abdillah. et-Tabakâtü’l-kübrâ, Beyrut, 1985.
  • İbn-i Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisan’ul- Arab. thk. Ali Mühenna, Beyrut: Daru’l- Fikr, 1994.
  • İsfahânî, Râgıb. İslam’ın Ahlaki İlkeleri (ez-Zeri’a ilâ mekârimi’ş-şerî’a). çev. Abdi Keskinsoy. İstanbul: Kalem Yayınevi, 2003.
  • İsfahânî, Râgıb. Müfredât Kur’an Kavramları Sözlüğü. çev. Yusuf Türker. İstanbul: Pınar Yayınları, 2007.
  • Kara, Mustafa. “Havf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 16/528-531. Ankara: TDV Yayınları, 1997.
  • Karakuşçu, M. Nail. Genel Psikoloji ve Normal Davranışlar. Ankara: Çelik Yayınları, 1988. Karaman, Fikret-Canbulat, Mehmet. Dini Kavramlar Sözlüğü. Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2006.
  • Kasapoğlu, Abdurrahman. “Hz. Mûsâ Kıssasında Korku Fenomeni,” Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 1 (2008), 101-148.
  • Kavşut, M. Sait. “İnsan: Teolojik Antropoloji,” Mâturîdî’nin Düşünce Dünyası. ed. Şaban Ali Düzgün. 218-276. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. 2011.
  • Kierkegaard, Soren. Ölümcül Hastalık Umutsuzluk. çev. M. Mukadder Yakupoğlu. Ankara: Doğubatı Yayınları, 2010.
  • Kindî, Üzüntüden Kurtulmanın Yolları. eşr. ve çev. Mustafa Çağrıcı. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1998.
  • Köksal, Asım. Mekke Dönemi Hz. Muhammed ve İslamiyet, İstanbul: Şamil Yayınevi, 1981. Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vîlâtü’l-Kur’ân, thk. Ahmed Vanlıoğlu. İstanbul: Mizan Yayınevi, 2006.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vîlâtü’l-ehli’s-Sünne. thk. Mecdî Basellûm. Beyrut: Dârü’l- Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vîlâtü’l-Kur’ân. thk. Ertuğrul Boynukalın. İstanbul, Mizan Yayınevi, 2006.
  • Nesefî, Ebu’l-Mu’în Meymûn b. Muhammed. Tabsıratü’l-Edille fî Usûlu’d-Dîn. Thk. Hüseyin Atay. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2004.
  • Öztürk, Resul. “Kelâmî Açıdan Ümitsizlik (Yeis) ve İman-Amel İle İlişkisi,” Ekev Akademik Dergisi, 12/34 (2008) 43-56.
  • Râzî, Fahruddîn. Mefâtihu’l-Gayb. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye. Sarıçam, İbrahim. Hz. Muhammed ve Evrensel Mesajı, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2003.
  • Schulz, Walter. Çağdaş Felsefede Kaygı Sorunu. çev. Nasuh Barın. İstanbul: Metis Yayınları, 1991.
  • Steiner, George. Heidegger. çev. Süleyman Sahra. Ankara: Hece Yayınları, 2003. Uludağ, Süleyman. “Reca”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 34/502. Ankara: TDV Yayınları, 2007.
  • Yazır, Elmalılı M. H amdi. Hak Dini Kur’an Dili, İstanbul: Eser Neşriyat, 1979.
  • Yıldırım, Emine Taşçi. İslâm Felsefesinde İnâyet: İbn Sînâ Örneği. Ankara: Gece Kitaplığı, 2020.
  • Zemahşerî, Ebü’l-Kāsım Cârullah Mahmûd b. Ömer b. Muhammed. el-Keşşâf, Keşşâf Tefsiri. Ed. Murat Sülün. Trc. Muhammed Coşkun, Ömer Çelik, Necdet Çağıl, Adil Bebek. 2 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eseler Kurumu Başkanlığı, 2016.
APA KAYA S (2021). KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM. FIRAT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 26(2), 195 - 225.
Chicago KAYA Sibel KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM. FIRAT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ 26, no.2 (2021): 195 - 225.
MLA KAYA Sibel KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM. FIRAT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, vol.26, no.2, 2021, ss.195 - 225.
AMA KAYA S KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM. FIRAT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ. 2021; 26(2): 195 - 225.
Vancouver KAYA S KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM. FIRAT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ. 2021; 26(2): 195 - 225.
IEEE KAYA S "KUR’AN’DA HAVF VE RECA’ KAVRAMLARINA SEMANTİK BİR YAKLAŞIM." FIRAT ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 26, ss.195 - 225, 2021.