Yıl: 2022 Cilt: 71 Sayı: 1 Sayfa Aralığı: 477 - 513 Metin Dili: Türkçe DOI: 10.33629/auhfd.1061340 İndeks Tarihi: 02-12-2022

TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI

Öz:
Türk hukuk tarihinin ilk anayasası olan 1876 Anayasası, padişahın yasama ve yürütme yetkilerine kapsamlı bir sınırlama getirmemiş; gerek yasama, gerek yürütme faaliyetleri üzerinde padişahın geniş yetkilerini tanımıştır. Yürütme açısından hükümete tanınan bir yetki özellikle dikkat çekmektedir. 1876 Anayasası’nın 36. maddesi, belirli şartlar altında parlamentonun tatil veya fesih gibi nedenlerle kapalı olduğu zamanlarda Hükümete, Meclis-i Mebusan’ın alacağı karara kadar geçici olarak kanun hükmünde kararlar alma olanağı tanımıştır. Kanun-ı muvakkat olarak adlandırılan bu uygulamaya, Meşrutiyet dönemleri boyunca Hükümetler tarafından sıklıkla başvurulmuş; yargı örgütünden eğitime, temel hak ve özgürlüklerden yerel yönetimlere kadar atılan birçok adımın hukuki dayanağını kanun-ı muvakkatler oluşturmuştur. Söz konusu düzenlemelerden bazılarının “hukukun devamlılığı ilkesi” uyarınca Cumhuriyet döneminde uzun yıllar boyunca uygulanmış olması da, kanun-ı muvakkat kavramının incelenmesini önemli kılmaktadır. Diğer taraftan, kanun-ı muvakkatlerle ilgili benzer bir maddeye 1921, 1924 ve 1961 Anayasalarında yer verilmemiştir. Ancak 1971 yılında gerçekleştirilen anayasa değişikliğiyle kanun hükmünde kararname kurumu kabul edildiğinde, öğretide kanun-ı muvakkatle ilişkilendirilerek Türk hukuk tarihinin bu kuruma yabancı olmadığı dile getirilmiştir. Bununla birlikte, kanun-ı muvakkat kavramı, doğrudan doğruya bir incelemeye konu edilmemiştir. Bu çalışmada kanun-ı muvakkat kavramının hukuki niteliği ile uygulanma sürecinde, özellikle Osmanlı parlamentosunda yarattığı tartışma konuları üzerinde durulması amaçlanmıştır.
Anahtar Kelime: Kanun-i Esasi Osmanlı parlamentosu Türk hukuk tarihi kanun-ı muvakkat Türk anayasa hukuku tarihi kanun hükmünde kararname

The Concept and Implementation of Provisional Law in Turkish Legal History

Öz:
The Constitution of 1876, the first constitution in Turkish legal history,did not impose a comprehensive limitation on the Sultan’s legislative andexecutive powers. In this context, a power given to the government has beendrawn attention. Article 36 of the Constitution of 1876 enabled thegovernment to take the provisional legislative decisions under certaincircumstances. This system, called “kanun-ı muvakkat”, was frequentlyapplied by Ottoman governments during the Constitutional Period. Thesubjects of the provisional laws were differed from the juridical system toeducation, from human rights to the local administration. Moreover, some ofthem were continued in force in the Republican Era by the principle of“continuity of law”. On the other hand, there was no similar article about theprovisional law in the 1921, 1924 and 1961 Constitutions. With theconstitutional amendments made in 1971, the decree-law was accepted inTurkish law. It has been stated in the doctrine that Turkish legal history hasnot been foreign to the decree-laws by associating them with the provisionallaws. In spite of some publications on the relation between the provisional lawand decree-law, there is no study directly about the provisional laws. Thisarticle aims to explain the legal character of provisional laws, especially in thelight of the discussions about them in Ottoman parliament. 
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
  • Bâb-ı Âlî Evrak Odası (BEO.), 4087/306453-3.
  • Dahiliye Nezareti Umûr-ı Mahalliye-i Vilayât Müdüriyeti Belgeleri (DH.UMVM.), 102/20.
  • Meclis-i Vükela Mazbataları (MV.), 234/31.
  • Yıldız Sadaret Resmi Maruzat Evrakı (Y.A.RES.), 1/66.
  • Ahmed Şuayb. Hukuk-ı İdare (Birinci Kısım). Hürriyet Matbaası, 1326-1328.
  • Akyılmaz Gül. Osmanlı Devleti’ndeki Hukuki Düzenlemeler Çerçevesinde Ermeniler ve Geride Bıraktıkları Mallar (Emvâl-i Metruke). Avrasya İncelemeleri Merkezi Yayınları, 2017.
  • Aslan, Volkan. Karşılaştırmalı Anayasa Hukukunda ve Türkiye’de Devlet Başkanının Kararname Yetkisi. İstanbul: Yayımlanmamış Doktora Tezi, İÜSBE, 2019.
  • Aydın Mehmet Akif. Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: Hars Yayıncılık, 2007.
  • Aydın Mehmet Akif. Osmanlı Aile Hukuku. İstanbul: Klasik Yayınları, 2017.
  • Bozkurt Gülnihal. Batı Hukukunun Türkiye’de Benimsenmesi. Ankara: TTK Yayınları, 1998.
  • Celal Nuri. “Havaic-i Kanuniyemiz-Kavanin-i Muvakkate”, İçtihad, 16 Mayıs 1329, C: 4, S: 66, 1427-1429.
  • Cin Halil-Akyılmaz S.Gül. Türk Hukuk Tarihi. Konya: Sayram Yayınları, 2003.
  • Daver Bülent. “Kanunla İlgili Meseleler”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 1961, C: 16, S: 4, 217-246.
  • Ekinci Ekrem Buğra. Osmanlı Hukuku-Adalet ve Mülk. İstanbul: Arı Sanat Yayınları, 2008.
  • Gedikli Fethi. Şura-yı Devlet (Belgeler, Biyografik Bilgiler ve Örnek Kararlarıyla). İstanbul: Oniki Levha Yayıncılık, 2018.
  • Gözler Kemal. Kurucu İktidar. Bursa: Ekin Yayınevi, 1998.
  • Gözler Kemal. Kanun Hükmünde Kararnamelerin Hukuki Rejimi. Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları, 2000.
  • Gözler Kemal. Türk Anayasa Hukuku. Bursa: Ekin Kitabevi Yayınları, 2000.
  • Gözler Kemal. Anayasa Hukukunun Genel Teorisi C. I. Bursa: Ekin Yayınevi, 2011.
  • Kayabaş Ebru. Hukuk-ı Aile Kararnamesi Çerçevesinde İslam-Osmanlı Aile Hukuku. İstanbul: Filiz Kitabevi, 2008.
  • Kuzu Burhan. Türk Anayasa Hukukunda Kanun Hükmünde Kararnameler. İstanbul: Üçdal Neşriyat, 1985.
  • Meclis-i Ayan Zabıt Ceridesi (MAZC), TBMM Basımevi.
  • Meclis-i Mebusan Zabıt Ceridesi (MMZC), TBMM Basımevi.
  • Mehmed Ziyaeddin. Hukuk-ı Siyasiye ve İdare. 1327.
  • Mustafa Şeref. Hukuk-ı İdare. Kanaat Matbaası, 1332.
  • Okandan, Recai G. “7 Zilhicce 1293 Kanun-i Esasisine ve Bunun Muaddel Şekillerine Göre İcra ve Teşri Fonksiyonlar ile Bunları İfa Edecek Organlar Arasındaki Münasebetler”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 1947, C: 13, S: 1, 3-22.
  • Okandan, Recai.G. Amme Hukukumuzun Ana Hatları. İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1977.
  • Onar, Sıddık Sami. İdare Hukukunun Umumi Esasları, C. I. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1966.
  • Örsten Esirgen, Seda. Osmanlı Devleti’nde Kanun Yapma Geleneği ve Cumhuriyet Döneminde Uygulanan Osmanlı Kanunları. Ankara: Turhan Kitabevi, 2017.
  • Örsten Esirgen, Seda. “Osmanlı Parlamentosunda Anayasaya Aykırılık Tartışmaları”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11 (2), 2020, 422-435.
  • Seyitdanlıoğlu, Mehmet. Tanzimat Devrinde Meclis-i Vâlâ (1838-1868). Ankara: TTK Yayınları, 1994.
  • Tanör, Bülent. Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri. Ankara: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
  • Teziç, Erdoğan. Anayasa Hukuku. İstanbul: Beta Yayıncılık, 1996.
  • Tunaya, Tarık Zafer. Siyasal Kurumlar ve Anayasa Hukuku. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1975.
  • Tunaya, Tarık Zafer. Türkiye’de Siyasal Partiler, C. III. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
  • Turhan, Mehmet. “Hans Kelsen’e Göre Devrimler ve Hukukun Devamlılığı”, Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, I (2), Ekim 2016, 523-544.
  • Us, H.T. Meclis-i Mebusan 1293 (1877) Zabıt Ceridesi. C. II, 1939.
  • Üçok, Coşkun. “1876 Anayasasının Kaynakları, Özellikle 1851 Prusya Anayasası”, Türk Parlamentoculuğunun İlk Yüzyılı, Ajans Türk Matbaası, 1976, 1-25.
  • Üçok C, Mumcu A, Bozkurt G. Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Turhan Kitabevi, 2018.
APA ÖRSTEN ESİRGEN S (2022). TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. , 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
Chicago ÖRSTEN ESİRGEN SEDA TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. (2022): 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
MLA ÖRSTEN ESİRGEN SEDA TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. , 2022, ss.477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
AMA ÖRSTEN ESİRGEN S TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. . 2022; 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
Vancouver ÖRSTEN ESİRGEN S TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. . 2022; 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
IEEE ÖRSTEN ESİRGEN S "TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI." , ss.477 - 513, 2022. 10.33629/auhfd.1061340
ISNAD ÖRSTEN ESİRGEN, SEDA. "TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI". (2022), 477-513. https://doi.org/10.33629/auhfd.1061340
APA ÖRSTEN ESİRGEN S (2022). TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71(1), 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
Chicago ÖRSTEN ESİRGEN SEDA TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 71, no.1 (2022): 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
MLA ÖRSTEN ESİRGEN SEDA TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol.71, no.1, 2022, ss.477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
AMA ÖRSTEN ESİRGEN S TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2022; 71(1): 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
Vancouver ÖRSTEN ESİRGEN S TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2022; 71(1): 477 - 513. 10.33629/auhfd.1061340
IEEE ÖRSTEN ESİRGEN S "TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI." Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 71, ss.477 - 513, 2022. 10.33629/auhfd.1061340
ISNAD ÖRSTEN ESİRGEN, SEDA. "TÜRK HUKUK TARİHİNDE KANUN-I MUVAKKAT KAVRAMI VE UYGULAMASI". Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 71/1 (2022), 477-513. https://doi.org/10.33629/auhfd.1061340