Yıl: 2022 Cilt: 25 Sayı: 2 Sayfa Aralığı: 188 - 216 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 18-08-2022

KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK

Öz:
Kadınlar tarafından kadın sorunlarına çözüm üretmek amacıyla kurulan dernek vakıf, grup, kolektif, kooperatif, platform ve benzeri kadın örgütlerinin, 20. yüzyılın son çeyreğinde yükselişe geçen ve kadın hakları ile toplumsal cinsiyet eşitliği alanında önemli kazanımlar elde eden küresel kadın hareketinin oluşumunda önemli bir rol oynadıkları bilinmektedir. Türkiye’de tarihsel olarak Batıdan farklı koşullarda, uluslaşma sürecinin zorunlu bir bileşeni olarak gelişen feminist kadın hareketi, ulusal bağımsızlık sonrasında özerkliğini yitirmişse de, 1980’li yıllarla birlikte yeniden ortaya çıkarak toplumsal cinsiyet ayrımcılığı ve kadın sorunlarının çözümü bağlamında toplumsal cinsiyet politikalarının dönüştürülmesinde önemli bir rol oynamıştır. Özellikle 1990’larla birlikte yükselişe geçen kimlik siyaseti ile birlikte ülke çapında yaygınlaşan ve farklı kadınlık konumlarından hareket eden kadın örgütlerinin iş birliği ile yürüttükleri mücadele, Türkiye’de sadece kadın haklarıyla ilgili yasal iyileştirmelerde ve kadın sorunlarına çözüm üretmede değil, demokratik muhalefeti güçlendirerek demokratikleşme çabalarına da önemli bir katkı sağlamıştır. Ancak kadın hareketindeki kurumsallaşma, proje feminizmi yönündeki gelişmeler ve kimlik siyaseti temelindeki ayrışmalarla birlikte, Türkiye’de de kendi tarihsellikleri içinde daha önce de özerklikle ilgili sorunlar yaşayan kadın örgütlerinin, bağımsız/özerk eleştirel feminist örgütlenme yapılarını ve kitlesel katılım özelliklerini yitirerek STK’laştıkları ve apolitik-profesyonel yapılara dönüştükleri yönündeki iddialar literatürde yoğun eleştirilere ve tartışmalara yol açmıştır. Cinsiyet eşitliği ile ilgili endekslerde kadının ekonomik, sosyal ve siyasal statüsü ile ilgili verilerde Türkiye’de en iyi durumdaki iller arasında yer alsa da Eskişehir’de kadın örgütleri üzerine görece daha sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu bağlamda bu çalışmanın temel amacı Eskişehir’de faaliyet gösteren kadın örgütlerinin özerklik bağlamında örgütsel yapılarını, amaçlarını, faaliyet alanlarını ve nihayetinde politik gündemi etkileyebilecek bağımsız bir söylem ve politika geliştirme kapasitelerinin incelenmesidir. Çalışma nitel bir araştırmanın bulgularına dayanmaktadır, katılımcılar Eskişehir’de kadın sorunuyla ilgilendiğini beyan eden tüm örgütlerin yönetici, temsilci veya üyesi olan ya da örgütlerden bağımsız olarak kadın hareketine dahil olan 38 kadındır, veriler yarı yapılandırılmış mülakatlarla toplanmış, mülakatlar tematik olarak analiz edilmiştir. Katılımcılar temalar altında ortaya çıkan benzerlik ve farklılıklar üzerinden üç analitik gruba ayrılmış ve bulgular bu gruplar üzerinden, tarihsel bir arka planda, Türkiye’de kadın hareketi ve feminizmin tarihsel gelişimi ile ilişkilendirilerek, karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. Bulgular, farklı ideolojilere ve kimliklere sahip kadın örgütlerinin birbirleriyle sınırlı bir temas halinde olduklarını, ancak sosyal ve politik olarak konumlarına yakın örgütlerle ilişki içinde olma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Bu nedenle, erkekler tarafından sürekli olarak yeniden üretilen eşitsiz toplumsal ilişkilerle mücadelede özerk bir kadın hareketinin gelişimi açısından kritik önem taşıyan ortak bir paydada buluşmakta çok zorlanmaktadırlar. Anahtar Sözcükler: Kadın Örgütleri, Kadın Hareketi, Özerklik, Feminizm, Eskişehir.
Anahtar Kelime:

DIFFERENTIATION, DISINTEGRATION AND AUTONOMY IN WOMEN’S ORGANIZATIONS

Öz:
In the formation of the global women’s movement, which arose in the last quarter of the 20th century, associations, foundations, groups, collectives, cooperatives, platforms, and other similar organizations established by women in order to find solutions to women’s problems have played important roles and achieved significant gains in the field of women’s rights and gender equality. Unlike the West, the feminist women’s movement in Turkey developed as a necessary component of the nationalization process and then lost its autonomy after national independence, but re-emerged in the 1980s and played an important role in the transformation of gender policies. Particularly with the rise of identity politics in the 1990s, the struggle carried out with the cooperation of women’s organizations that became widespread throughout the country made significant contributions to legal improvements and the democratization of women’s rights. However, along with the institutionalization of the women’s movement, project feminism, and identity politics, claims have been made that women’s organizations in Turkey have lost their independent and autonomous organizational structures per se and have turned into apolitical structures, generating intense criticism and debate in the literature. Although Eskişehir is among the Turkish provinces that can be considered to enjoy a relatively good situation in terms of gender equality indicators and data on women’s economic, social, and political statuses, there are relatively limited studies on women’s organizations there. In this context, the main purpose of this study is to examine the organizational structures, aims, fields of activity, and capacity for developing independent discourses and policies of women’s organizations operating in Eskişehir. The paper draws upon the findings of qualitative research entailing the thematic analysis of 38 semi-structured interviews. The participants included in this research were women who were administrators, spokeswomen, or members of any organization claiming involvement with the women’s movement in Eskişehir, or independent prominent women in Eskişehir taking part in the women’s movement. Participants were divided into three analytical groups based on the similarities and differences that emerged according to the themes, and the findings are presented comparatively for these groups in the context of the historical background, associating them with the historical development of the women’s movement and feminism in Turkey. The findings show that women’s organizations with different ideologies and identities are rarely in contact with each other, but they usually tend to maintain relations with organizations that are socially and politically closer to their own positions. Hence, they find it difficult to reach the point of common interest that is vital for an autonomous feminist movement in order to challenge unequal relations produced and reproduced by men. Keywords: Women’s organizations, women’s movement, autonomy, feminism, Eskişehir.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
0
0
0
  • Abadan-Unat, N. (1998). Söylemden Protestoya: Türkiye'de Kadın Hareketlerinin Dönüşümü. 75 Yılda Kadınlar ve Erkekler içinde (s. 323-336). İstanbul: Tarih Vakfı.
  • Arat, Y. (1994). Towards A Democratic Society: The Women’s Movement in the 1980s. Women’s Studies Forum, 17(2/3), 241-248.
  • Azizoğlu-Bozan, M. (2017). Türkiye’deki Kürt Kadın Hareketi ve Görünür Olma Serüveni. Türkiye’deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu. Bremen Blickwechsel. 10 Kasım 2020 tarihinde https://www.blickwechsel-tuerkei.de/tr/Proje/2014- 2016/Proje_Kadin_Hareketleri/Arastirma_Sonuclari_ Kadin_Hareketleri1.php adresinden erişildi.
  • Berktay, F. (1990). Türkiye Solunun Kadına Bakışı: Değişen Bir Şey Var mı? Şirin Tekeli (der.) Kadın Bakış Açısından 80’ler Türkiye’sinde Kadın içinde (s.289-300). İstanbul: İletişim.
  • Berktay, F. (2004). Kadınların İnsan Haklarının Gelişimi ve Türkiye. Sivil Toplum ve Demokrasi Konferans Yazıları No 7. İstanbul: Bilgi Üniversitesi, Sivil Toplum Kuruluşları Eğitim ve Araştırma Birimi. 8 Şubat 2018 tarihinde http://stk.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015 /02/01/berktay _std_7.pdf adresinden erişildi.
  • Cangöz, İ., Gönç Şavran, T., Suğur, S., & Yeşildal, H. (2021). Üçüncü Dalga Feminizm Çerçevesinde İslâmcı Kadın Örgütlenmesi ve Kadın Haklarına Yaklaşım. Kadın/Woman 2000, 21(2), 47-71.
  • Çaha, Ö. (2010). Sivil Kadın: Türkiye’de Sivil Toplum ve Kadın. İstanbul: Savaş.
  • Çağatay, N., & Soysal, Y. (1990). Uluslaşma Süreci ve Feminizm Üzerine Karşılaştırmalı Düşünceler. Şirin Tekeli (Der.) 1980’ler Türkiye’sinde Kadın Bakış Açısından Kadınlar içinde (s. 301-311). İstanbul: İletişim.
  • Çakır, S. (1994). Osmanlı Kadın Hareketi. İstanbul: Metis.
  • Çakır, R. (2000). Dindar Kadının Serüveni. Birikim. 137(0), 27-35.
  • Heng, G. (1997). ‘A great way to fly’: Nationalism, the state, and the varieties of thirdworld feminism. M. Jacqui Alexander ve Chandra Talpade Mahony (Der.) Feminist genealogies, colonial legacies, democratic futures içinde (s.30-45). New York: Routledge.
  • Jayawardena, K., & Zakaria, R. (2016). Feminism and Nationalism in the Third World. London: Verso.
  • Kandiyoti, D. (1990). Ataerkil Örüntüler: Türk Toplumunda Erkek Egemenliğinin Çözümlenmesine Yönelik Notlar. Şirin Tekeli (Der.) 1980’ler Türkiye’sinde Kadın Bakış Açısından Kadınlar içinde (s. 367-382). İstanbul: İletişim.
  • Kardam, F., & Ecevit, Y. (2014). 1990’ların Sonunda Bir Kadın İletişim Kuruluşu: Uçan Süpürge. Aksu Bora ve Asena Günal (Der.) 90’larda Türkiye’de Feminizm içinde (s. 87-109). İstanbul: İletişim.
  • Kerestecioğlu, İ. Ö. (2017). Türkiye’de Güncel Feminist Hareket İçindeki Ayrışmalar ve Tartışmalar. Nacide Berber (Der.) Duvarları Yıkmak, Köprüleri Kurmak: Yeni Küresel Feminizmin Yükselişi ve İmkânları içinde (s. 54-63). İstanbul: Heinrich Böll Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği.
  • Lin, N. (1999). Building a Network Theory of Social Capital. Connections, 22(1), 28-51.
  • Lincoln, Y., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Newbury Park, CA: Sage.
  • Lyons, L. (2000). A state of ambivalence: Feminism in a Singaporean women’s organisations. Asian Studies Review, 24(1), 1-23.
  • Narayan, U. (1997). Dislocating cultures, identities, traditions, and third-world feminism. New York: Routledge.
  • Özkazanç, A. (2017). Türkiye’de Kadın Hareketi ve Kesişimsellik Yaklaşımı Kesişimsellik Tartışması. Nacide Berber (Der.) Duvarları Yıkmak, Köprüleri Kurmak: Yeni Küresel Feminizmin Yükselişi ve İmkânları içinde (s. 24-36). İstanbul: Heinrich Böll Stiftung Derneği Türkiye Temsilciliği.
  • Polatdemir, A. (2017). Türkiye’deki Kadın Hareketlerini Ayrıştıran ve Birleştiren Perspektifler. Türkiye’deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu. Bremen Blickwechsel. 10 Kasım 2020 tarihinde https://www.blickwechsel tuerkei.de/tr/Proje/2014-2016/Proje_Kadin_Hareketleri/Arastirma_Sonuclari_ Kadin_Hareketleri1.php adresinden erişildi.
  • Sancar, S. (2008). Siyasal Katılım. Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği: Sorunlar, Öncelikler ve Çözüm Önerileri içinde. (s. 215-289). İstanbul: TÜSİAD & KAGİDER.
  • Sancar, S. (2011). Türkiye’de kadın hareketinin politiği: tarihsel bağlam, politik gündem ve özgünlükler. Serpil Sancar (Der.) Birkaç arpa boyu: 21. yüzyıla girerken Türkiye’de feminist çalışmalar içinde (s. 53-109). İstanbul: Koç Üniversitesi.
  • Talay Keşoğlu, B. (2010). 1970’lerin en Kitlesel Kadın Örgütü: İlerici Kadınlar Derneği. Kültür ve Siyasette Feminist Yaklaşımlar, 12, 61-84.
  • Tekeli, Ş. (1990). 1980’ler Türkiye’sinde Kadınlar. Şirin Tekeli (Der.) 1980’ler Türkiye’sinde Kadın Bakış Açısından Kadınlar içinde (s. 15-46). İstanbul: İletişim.
  • Tekeli, Ş. (2004). On Maddede Türkiye'de Kadın Hareketi. Türkiye ve Avrupa Birliği'nde Kadınlar: Ortak Bir Anlayışa Doğru Uluslararası Sempozyum. 20 Aralık 2019 tarihinde http://www.turkhukuksitesi.com/showthread.php?t=2740 adresinden erişildi.
APA Suğur S, GONC SAVRAN T, CANGOZ I, YEŞİLDAL H (2022). KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. , 188 - 216.
Chicago Suğur Serap,GONC SAVRAN TEMMUZ,CANGOZ INCILAY,YEŞİLDAL HATİCE KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. (2022): 188 - 216.
MLA Suğur Serap,GONC SAVRAN TEMMUZ,CANGOZ INCILAY,YEŞİLDAL HATİCE KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. , 2022, ss.188 - 216.
AMA Suğur S,GONC SAVRAN T,CANGOZ I,YEŞİLDAL H KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. . 2022; 188 - 216.
Vancouver Suğur S,GONC SAVRAN T,CANGOZ I,YEŞİLDAL H KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. . 2022; 188 - 216.
IEEE Suğur S,GONC SAVRAN T,CANGOZ I,YEŞİLDAL H "KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK." , ss.188 - 216, 2022.
ISNAD Suğur, Serap vd. "KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK". (2022), 188-216.
APA Suğur S, GONC SAVRAN T, CANGOZ I, YEŞİLDAL H (2022). KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 25(2), 188 - 216.
Chicago Suğur Serap,GONC SAVRAN TEMMUZ,CANGOZ INCILAY,YEŞİLDAL HATİCE KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 25, no.2 (2022): 188 - 216.
MLA Suğur Serap,GONC SAVRAN TEMMUZ,CANGOZ INCILAY,YEŞİLDAL HATİCE KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, vol.25, no.2, 2022, ss.188 - 216.
AMA Suğur S,GONC SAVRAN T,CANGOZ I,YEŞİLDAL H KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi. 2022; 25(2): 188 - 216.
Vancouver Suğur S,GONC SAVRAN T,CANGOZ I,YEŞİLDAL H KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi. 2022; 25(2): 188 - 216.
IEEE Suğur S,GONC SAVRAN T,CANGOZ I,YEŞİLDAL H "KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK." Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 25, ss.188 - 216, 2022.
ISNAD Suğur, Serap vd. "KADIN ÖRGÜTLERİNDE FARKLILAŞMA, AYRIŞMA VE ÖZERKLİK". Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 25/2 (2022), 188-216.