Yıl: 2020 Cilt: 29 Sayı: 1 Sayfa Aralığı: 167 - 187 Metin Dili: Türkçe İndeks Tarihi: 29-04-2021

Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti

Öz:
Mu‘tezile kelâmında ma‘dûm meselesi Allah’ın ilim sıfatı konusunun bir alt başlığı olarak ele alınmıştır. Behşemiyye ekolüne göre yokluk halindeki ma‘dûmun şey olma özelliği vardır. Dolayısıyla ma‘dûmun kendine özgü zâtı ve sıfatı bulunmaktadır. Behşemîlere göre kâdir tarafından varlığa getirilecek olan ma‘dûmun belirli ve bilinen/düşünülen bir şey olması gerekir. Yokluk dünyasındaki ma‘dûmun şey olması gerektiğini ileri süren Behşemîler, ma‘dûm hakkındaki bilginin varlık dünyasındaki nesnelerin bilgisi ile aynı olduğunu söylerler. Basra Mu‘tezile’sinin son dönemlerinde Behşemiyye ekolünden ayrışarak ortaya çıkan Hüseyniyye ekolü ise ma‘dûma şey denilemeyeceğini, bu nedenle ma‘dûmun zâtının ve vücûd sıfatının bulunmadığını iddia eder. Onlara göre bir şeyin varlığı, o şeyin zâtından ayrı bir özellik değildir. Çünkü bir şeyin zâtı ve vücûdu özdeştir. Hüseyniyye’ye göre ma‘dûm hakkındaki bilgi, insan zihninde ancak tasavvur halinde bulunur. İnsanlar öncelikle yapacakları fiiller (resim yapmak, yazı yazmak gibi) ile ilgili birtakım hükümleri zihinlerinde tasavvur ederler. İşte henüz gerçekleşmemiş tasavvur halindeki bu bilgi, ma‘dûmun bilgisidir. Zihinde tasavvur halinde bulunan ma‘dûm kâdir tarafından meydana getirilince, reel dünyada varlık vasfını kazanır. Böylelikle ma‘dûm varlığa gelme anında şey olma özelliğini elde eder ve tasavvur halindeki ma‘dûm bilgisi gerçek nesnel bilgiye dönüşür.
Anahtar Kelime:

The Theory on the Thingness of Ma‘dūm Accordıng to Ḥusayniyya and Bahshamıyya Perspectıve

Öz:
The issue of ma‘dūm (non-existent) in the teology of Mu‘tazilah has been discussed as a sub-topic of the subject of Allah’s attribute of knowledge. According to the Bahshamiyya school, the ma‘dūm in absence has the feature of thing. Therefore, the ma‘dūm has its own unique essence (dhāt) and feature of in being (vücūd). According to Bahshamīs, the ma‘dūm that will be to existence by the kâdir must be a certain (muāyyen) and known/thought (ma‘kūl) thing. Bahshamīs who say that the ma‘dūm in the world of absence should be the thing, claims that the knowledge of the ma‘dūm is like the knowledge of objects in the world of being. The Ḥusayniyya school which emerged by separating from Bahshamiyya school in the last periods of Basra Mu‘tazilah, claims that it was not possible to say thing the ma‘dūm, and therefore there was no feature of in being (vücūd). Ḥusaynīs accepts that ma‘dūm does not exist in the absence and therefore it does not have feature. According to them, the existence of thing is not a feature separate from that thing’s essence. Because the thing of essence and feature of in being (vücūd) are identical. According to Ḥusayniyya, knowledge about the ma‘dūm is found only in imagination in the human mind. Firstly people is imagine some of the provisions regarding the verbs they will make (such as painting, writing) in their minds. This imagined knowledge which has not yet taken place is the knowledge of the ma‘dūm. When the imagined ma‘dūm in the mind is existenced by the kâdir, it gains the feature of existence in the real world. Thus, by assuming the feature of being a thing at the moment of coming to existence, the knowledge of the imagined ma‘dūm turns into real objective knowledge.
Anahtar Kelime:

Belge Türü: Makale Makale Türü: Araştırma Makalesi Erişim Türü: Erişime Açık
0
0
0
  • Alper, Hülya. “Yokluk Nedir? Seyfeddin El-Âmıdî’de Ma‘dûm Kavramı Üzerine Bir İnceleme”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 28 (2013), 33-58.
  • Bağdadî, Abdülkâhir b. Tâhir et-Temîmî. el-Farḳ beyne’l-fıraḳ. nşr. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. Beyrut: el-Mektebetü’l-asriyye, 1995.
  • Biçer, Ramazan. “Şahhâm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 38/270. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Eş‘arî, Ebü’l-Hasan Ali b. İsmail. Maḳālâtü’l-İslâmiyyîn ve’ḫtilâfü’l-muṣallîn. nşr. Muhyiddin Abdülhamîd. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1990.
  • Frank, Richard MacDonough. “Ma‘dûm ve Mevcud: Ebû Hâşim ve Taraftarlarının Öğretisinde Yokluk, Mevcut ve Mümkün”. çev. Aydın Özdemir, Din Felsefesi Açısından Mutezile Gelen-Ek-i Klâsik ve Çağdaş Metinler Seçkisi I. der. Recep Alpyağıl. (İstanbul: İz Yayıncılık, 2014), 737-756.
  • Gimaret, Daniel. “Abu’l-Hosayn al-Basrî”. Encylopaedia Iranica. 1/322-324. London, Routledge and Kegan Paul 1985.
  • Güdekli, Hayrettin Nebi. Kelâmın Tümel Bir Disiplin Olarak İnşâsı. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2015.
  • Hayyât, Ebü’l-Hüseyin Abdurrahim b. Muhammed. Kitâbü’l-İntiṣâr. nşr. Albert Nasrî Nâder. Beyrut: el-Matbaatü’l-Kâtulîkiyye, 1957.
  • İbn Fûrek, Ebû Bekir Muhammed b. Hasan. Mücerredü maḳālâti’ş-Şeyḫ Ebi’l-Ḥasen el Eş‘arî, nşr. Daniel Gimaret. Beyrut: Dârü’l-Meşrık, 1987.
  • İbn Metteveyh, Ebû Muhammed Hasan b. Ahmed en-Necrânî. et-Teẕkire fî aḥkâmi’l cevâhir ve’l-a‘râz. nşr. Sami Nasr Lutf - Faysal Büdeyr Avn. Kahire: Dârü’s-Sekâfe, 1975.
  • İbn Metteveyh, Ebû Muhammed Hasan b. Ahmed en-Necrânî. Kitâbü’l-Mecmû‘ fi’l Muḥîṭ bi’t-teklîf. Kâdî Abdülcebbâr’a izafetle nşr. J. J. Houben. 3 Cilt. Beyrut: el Matba‘atü’l-Katûlikiyye, 1965.
  • İbnü’l-Melâhimî, Rükneddîn Mahmûd b. Muhammed el-Harezmî. Kitâbü’l-Fâ’iḳ fî uṣûli’d-dîn. nşr. Wilferd Madelung - Martin McDermott. Tahran: Iranian Institute of Philosophy - Institüte of Islamic Studies, Free University of Berlin, 2007.
  • İbnü’l-Melâhimî, Rükneddîn Mahmûd b. Muhammed el-Harezmî. el-Mu‘temed fî uṣuli’d-dîn. nşr. Wilferd Madelung - Martin McDermott. London: Al-Hoda, 1991.
  • İbnü’l-Melâhimî, Rükneddîn Mahmûd b. Muhammed el-Harezmî. Tuḥfetü’l mütekellimîn fi’r-redd ‘ale’l-felâsife. nşr. Hassan Ansari - Wilferd Madelung. Tahran: Iranian Institute of Philosophy - Berlin: Institute of Islamic Studies Free University of Berlin, 2008.
  • İlhan, Avni. “Ebû Hâşim el-Cübbâî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10/146-147. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasan Abdülcebbâr b. Ahmed el-Hemedânî. el-Muġnî fî ebvâbi’t-tevḥîd ve’l-‘adl (Fırâḳu gayrü’l-İslâmiyye). nşr. Mahmud M. el-Hudayrî. Kahire: ed-Dârü’l-Mısriyye li’t-Te’lîf ve’t-Terceme, ts.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasan Abdülcebbâr b. Ahmed el-Hemedânî. el-Muġnî: etTa‘dîl ve’t-tecvîr. nşr. Mahmûd Muhammed Kâsım. Kahire: el-Müessesetü’l Mısriyyetü’l-Âmme li’t-Te’lîf ve’t-Terceme ve’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr, ts.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasan Abdülcebbâr b. Ahmed el-Hemedânî. el-Muġnî: el İrâde. nşr. George C. Anawati. Kahire: el-Müessesetü’l-Mısrıyyetü’l-Âmme li’t Te’lîf ve’t-Terceme ve’t-Tıba‘â ve’n-Neşr, 1962.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasan Abdülcebbâr b. Ahmed el-Hemedânî. el-Muġnî: el Maḫlûḳ. nşr. Tevfîk et-Tavîl - Sâid Zâyid. Kahire: el-Müessesetü’l-Mısriyyetü’l Âmme li’t-Te’lîf ve’t-Terceme ve’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr, ts.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Ebü’l-Hasan Abdülcebbâr b. Ahmed el-Hemedânî. Müteşâbihü’l Ḳur’ân. nşr. Adnan Muhammed Zerzûr. 2 Cilt. Kahire: Dârü’t-Türâs, 1969.
  • Kaya, Veysel. İbn Sînâ’nın Kelâma Etkisi. İstanbul: Otto Yayıncılık, 2015.
  • Koca, Muhammed Ali. Müteahhirûn Dönemi Eş‘ariyye Kelâmında Ma‘dûmun Şeyiyyeti ve Mâhiyetlerin Yaratılmışlığı Problemi. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
  • Koloğlu, Orhan Şener. Mutezile’nin Felsefe Eleştirisi: Harezmli Mutezilî İbnü’l Melâhimî’nin Felsefeye Reddiyesi. Bursa: Emin Yayınları, 2010.
  • Koloğlu, Orhan Şener. Cübbâîler’in Kelâm Sistemi. İstanbul: İSAM Yayınları, 2011.
  • Koloğlu, Orhan Şener. “Behşemiyye-İhşidiyye Çekişmesi: Kısa bir Tarihsel İnceleme”. Uludağ Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, 18/2, 285-298.
  • Koloğlu, Orhan Şener. “İbnü’l-Melâhimî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ek 1/616-617. İstanbul: TDV Yayınları, 2016.
  • Mânkdîm, Şeşdîv Ahmed b. Hüseyin b. Ebû Hâşim Muhammed el-Hüseynî el Kazvînî. Ta‘lîḳ ‘alâ şerḥi’l-uṣûli’l-ḫamse. Şerḥu’l-uṣûli’l-ḫamse adıyla Kâdî Abdülcebbâr’a izafetle nşr. Abdülkerim Osmân. Kahire: Mektebetü’l-Vehbe, 1965.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed. Kitâbü’t-Tevḥîd, nşr. Bekir Topaloğlu - Muhammed Aruçi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
  • Necrânî, Takıyyüddîn Muhtâr b. Mahmûd el-Ucâlî. el-Kâmil fi’l-istiḳṣâ’ belaġanâ min kelâmi’l-ḳudemâ’. nşr. Seyyid M. eş-Şâhid. Kahire: Vizâretü’l-Evkâf, 1999.
  • Nesefî, Ebü’l-Muîn Meymûn b. Muhammed. Tebṣıratü’l-edille fî uṣûli’d-dîn, nşr. Hüseyin Atay. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1993.
  • Özbalıkçı, M. Reşit. “Sîbeveyhi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 37/130-134. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  • Özerol, Mehmet Fatih. Mutezile’de Tevhid: Son Büyük Mutezilî İbnü’l-Melâhimî’nin Düşünce Sisteminde Tevhid, Bursa: Emin Yayınları, 2019.
  • Pezdevî, Ebü’l-Yüsr Muhammed b. Muhammed. Uṣûlü’d-dîn. nşr. Hans Peter Linss. Kahire: el-Mektebetü’l-Ezheriyye li’t-Türâs, 2006.
  • Râzî, Fahreddîn Muhammed b. Ömer. İ‘tiḳādâtü firaḳı’l-müslimîn ve’l-müşriḳīn. nşr. Muhammed el-Mu’tasım-Billâh el-Bağdâdî. Beyrut: Dârü’l-Kitâbi’l-Arabî, 1986.
  • Râzî, Fahreddîn Muhammed b. Ömer. Muḥaṣṣalü efkâri’l-müteḳaddimîn ve’l müte‘aḫḫirîn mine’l-‘ulemâ’ ve’l-ḥükemâ’ ve’l-mütekellimîn. nşr. Tâhâ Abdürraûf Sa’d. Kahire: Mektebetü’l-Külliyati’l Ezheriyye, ts.
  • Râzî, Fahreddîn Muhammed b. Ömer. er-Riyâżü’l-mûniḳa fî ârâ’i ehli’l-‘ilm. nşr. Es‘ad Cum‘a. Tunus: Merkezü’n-Neşri’l-Câmi‘î - Külliyetü’l-Âdâb ve’l-Ulûmi’l İnsâniyye bi’l-Kayrevân, 2004.
  • Râzî, Fahreddîn Muhammed b. Ömer. Me‘âlimü uṣûli’d-dîn. nşr. Semîh Dügaym. Beyrut: Dârü’l-Fikri’l-Lübnânî, 1992.
  • Sâbûnî, Nureddin Ahmed b. Mahmud b. Ebû Bekr. el-Bidâye fî uṣûli’d-dîn. nşr ve trc. Bekir Topaloğlu. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 1978.
  • Schmidtke, Sabine, The Theology of al-Allame al-Hillî. Berlin: Klaus Schwarz Verlag, 1991.
  • Şehristânî, Ebü’l-Feth Muhammed b. Abdülkerîm. el-Milel ve’n-niḥal. nşr. Muhammed Seyyid Kîlânî. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Ma‘rife, 1975.
  • Şehristânî, Ebü’l-Feth Muhammed b. Abdülkerîm. Nihâyetü’l-iḳdâm fî ‘ilmi’l-kelâm.nşr. Alfred Guillaume. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, ts.
  • Teftâzânî, Sa‘deddîn Mes‘ûd b. Ömer b. Abdullah. Şerḥu’l-‘akâ’idi’n-Nesefî. nşr. M. Adnan Dervîş. Beyrut: Mektebetü Dâri’l-Beyrûtî, 2005.
  • Wolfson, H. Austryn, Kelâm Felsefeleri Müslüman-Hıristiyan-Yahudi Kelâmı. çev. Kasım Turhan. İstanbul: Kitabevi, 2001.
APA Özerol M (2020). Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. , 167 - 187.
Chicago Özerol Mehmet Fatih Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. (2020): 167 - 187.
MLA Özerol Mehmet Fatih Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. , 2020, ss.167 - 187.
AMA Özerol M Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. . 2020; 167 - 187.
Vancouver Özerol M Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. . 2020; 167 - 187.
IEEE Özerol M "Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti." , ss.167 - 187, 2020.
ISNAD Özerol, Mehmet Fatih. "Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti". (2020), 167-187.
APA Özerol M (2020). Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 29(1), 167 - 187.
Chicago Özerol Mehmet Fatih Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ 29, no.1 (2020): 167 - 187.
MLA Özerol Mehmet Fatih Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, vol.29, no.1, 2020, ss.167 - 187.
AMA Özerol M Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ. 2020; 29(1): 167 - 187.
Vancouver Özerol M Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ. 2020; 29(1): 167 - 187.
IEEE Özerol M "Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti." ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 29, ss.167 - 187, 2020.
ISNAD Özerol, Mehmet Fatih. "Hüseyniyye ve Behşemiyye’ye Göre Ma‘dûm’un Şeyiyyeti". ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ DERGİSİ 29/1 (2020), 167-187.